Mekong Dam Monitor (Update for April 18-25)

 

CUỘC CHIẾN CHO LƯU VỰC SÔNG SONGKHRAM

 

(The battle for Songkhram River Basin)

GreenNews – Bình Yên Đông lược dịch

March 28, 2022

 

Chương trình quản lý nước lớn lao của Thái Lan đe dọa ngăn đập ‘trung tâm’ bón phân cho lưu vực Mekong.

Vội vàng thúc đẩy dự án quản lý lưu vực toàn quốc của chánh phủ Prayut Chan-o-cha gồm có việc xây cất được dự trù của 3 đập trên sông Songkhram – sông lớn duy nhất ở Thái Lan chưa bị ngăn đập.

Sông Songkhram ở đông bắc Thái Lan được quốc tế công nhận như “trung tâm” bón phân cho lưu vực Mekong.  Đây là một trong những lý do chánh là Hạ Lưu vực sông Songkhram được chỉ định là “Khu Ramsar” – hay Đất ngập nước Quan trọng Quốc tế - trong năm 2019.

Nhưng ở địa phương, tình hình càng ngày càng trở nên lo ngại.  Lưu vực sông Songkhram hiện nay không những đối mặt với một loạt dự án lớn gồm có các đập với tính khả thi đầy nghi vấn, nó cũng đối đầu với 2 đe dọa quan trọng khác – việc phát triển Mekong “thiếu kiểm soát” và hâm nóng toàn cầu.

Làm thế nào những đe dọa nầy ảnh hưởng sông, hệ sinh thái và người dân sống trong lưu vực sông – và làm thế nào để người dân ở đó chống lại những đe dọa nầy?

Chiến trường cho cuộc chiến nầy là quản lý tài nguyên thiên nhiên.  Vấn đề là tìm sự cân bằng giữa phát triển trên một mặt và một tương lai khả chấp cho hàng triệu người trong lưu vực sông Songkhram và hàng triệu người trong lưu vực Mekong trên mặt khác.

Nhóm chủ bút GreenNews làm sáng tỏ trận chiến đang tiếp diễn trong lưu vực sông Songkhram, trong phúc trình đầu tiên của loạt đặc biệt 4 bài “Cuộc chiến cho lưu vực sông Songkhram”.

[Ảnh: GreenNews/Preecha Srisuwan]

 

Kết thúc của sông không có đập và cái chết của “trung tâm sông Mekong”

“Theo chỗ tôi biết, có 2 dự án – một ở Ban Pak Yam và một ở cửa sông Songkhram.  Dự án kia nằm ngoài tỉnh Nakhon Phanom, vì thế tôi không thể can thiệp,” tỉnh trưởng Nakhon Phanom Chatip Rujanaseri, xác nhận sự hiện diện của các dự án xây đập trên sông Songkhram trong tỉnh của ông.

Cả 2 dự án được đề nghị như công tác xây cất cửa xả lũ.  Một dự trù ngăn chận sông Songkhram cách cửa sông khoảng 10 km, nơi nó chảy vào Mekong ở huyện Ban Na Phiang của tỉnh Nakhon Phanom.

Dự án kia dự trù ngăn chận sông Songkhram ở Ban Pak Yam trong huyện Si Songkhram, tỉnh Nakhon Phanom, cách cửa sông khoảng 80 km.  Dự án thứ 3^rd, ngoài quyền hạn của tỉnh trưởng, cách cửa sông khoảng 100 km ở Ban Din Daeng trong huyện Akat Amnuay, tỉnh Sakhon Nakhon.

“Một nghiên cứu khả thi đang được thực hiện cho dự án nầy và một đánh giá ảnh hưởng môi trường (environmental impact assessment (EIA)) cũng được thực hiện để xem nó ảnh hưởng môi trường như thế nào.  Một phiên họp công khai được tổ chức trong giai đoạn cuối để thu thập ý kiến của người dân sống trong vùng bị ảnh hưởng.  Đương nhiên, phiên họp công khai phải được bao gồm trong tiến trình EIA,” tỉnh trưởng nói.

Ông nói thêm rằng ông đang theo dõi sát các kế hoạch nhưng không tin chúng cấp bách.

“Nghiên cứu dự án ở Ban Pak Yam trong huyện Si Songkhram sẽ thực sự bắt đầu vào năm tới.  Nghiên cứu khả thi của ảnh hưởng môi trường sẽ được thực hiện trong năm 2022-2023, trong khi nghiên cứu cho dự án ở cửa sông sẽ bắt đầu trong năm 2024-2025,” Chatip nói.

Tuy nhiên, Quỹ Đời sống Hoang dã Thế giới Thái Lan (World Wildlife Fund Thailand (WWF-Thailand)) cho rằng ngay nếu chỉ có 1 dự án được tiến hành, nó sẽ đánh dấu sự chấm dứt của “sông lớn duy nhất không có đập ở Thái Lan.”

“Một trong những chức năng của sông Songkhram là trung tâm của sông Mekong nơi nhiều loại cá đến để sinh sản,” Yanyong Sricharoen, quản đốc của Dự án Quản lý Đất ngập nước Hạ lưu sông Songkhram của WWF-Thailand, nói.

“Cá mới nở sẽ trở lại sông Mekong, làm trẻ lại sự phì nhiêu của nó và tạo an ninh lương thực cho trên 60 triệu người trong 4 hay 5 quốc gia trong sông Mekong,” Yanyong giải thích.  Ông cũng là 1 trong những tay chơi then chốt trong việc thúc đẩy đăng ký Hạ lưu vực sông Songkhram như “Khu Ramsar”, hay một tài nguyên thiên nhiên có tầm quan trọng quốc tế.

“Có 1 tục ngữ ở Ban Tha Rae nói rằng: khi lũ đến, nó mang cá, và khi nó đi, nó để lại cá.”

Nói cách khác, khi sông Mekong làm ngập vùng nầy, nó làm đầy sông Songkham, các ao, rạch và đầm lầy với cá.  Rồi trong tháng 9 đến 11, khi lũ rút xuống, một số cá bơi trở lại sông Mekong, và một số ở lại.  Vì thế ngay trong mùa khô, dân làng vẫn có thể đánh cá trong sông Songkhram, ao hồ, đầm và rạch trong vùng của họ.”

Những vùng đất ngập nước lớn ở 2 bên sông Songkhram có tác dụng như các nơi sinh sản và tăng trưởng cho cá con trong mùa sinh sản.  Sau khi lũ rút xuống và mùa khô đến, những đầm nầy vẫn còn nước – cùng với một số lớn cá.  Dân làng dựa vào những vùng đất ngập nước nầy và sông để sinh sống.

“Đối với sông Songkhram, một số cá ở lại.  Tuy nhiên, trong mùa khô, cá cũng bắt đầu di chuyển trở lại sông Mekong,” Montri Chantarawong, một nhà nghiên cứu của nhóm hoạt động môi trường địa phương Mekong Butterfly, nói.

“Một phần vì muối.  Muối đóng một vai trò quan trọng trong việc giúp cho cá mới nở lớn lên trong mùa sinh sản.  Những người nuôi cá biết rõ việc nầy, và đó là lý do tại sao họ giữ cho các ao cá khô và bỏ thêm muối vào ruộng lúa.  Họ biết cá thích nó, và nó là một yếu tố góp phần vào sự tăng trưởng của các động vật ở dưới nước khác.

“Mỗi năm, sông Songkhram không thôi sản xuất nhiều cá con hơn Nha Thủy sản,” Aomboon Thipsuna, chủ tịch của Hệ thống Cộng đồng Đông bắc Lưu vực Mekong (ComNet Mekong), nói.  Vì thế, sẽ phải trả một cái giá quan trọng nếu chánh phủ đóng sông Songkhram “trung tâm của Mekong” qua các dự án đập được dự trù mới đây, ông nói thêm.

[Ảnh: GreenNews/Preecha Srisuwan]

 

XIN BẤM "READ MORE" ĐỂ ĐỌC TIẾP

THÔNG ĐIỆP TỪ CÁ KHỔNG LỒ ĐANG BIẾN MẤT

 

(Message from the disappearing giant)

Phuthita Dokput and Kamol Sukin – Bình Yên Đông lược dịch

GreenNews - February 15, 2022

Cá đuối khổng lồ Mekong. [Ảnh: Deseret News]

 

Nó từng là cá lớn nhất được thấy và bắt trong sông Songkhram ở tỉnh Nakhon Phanom và vùng phụ cân.  Nhưng những năm gần đây không thấy bóng dáng của loài vật uy nghi nầy trong lưu vực sông, và nhiều người chỉ vào mực nước dao động trong sông Mekong như là lý do cho sự biến mất của nó.

Mực nước sông Mekong đã xuống thấp từ nhiều năm, ngăn chận nước giàu dinh dưỡng mà chủng loại cá khổng lồ nầy dựa vào từ nước chảy vào sông Songkhram.

Nhưng sự biến mất của cá đuối nước ngọt Mekong gây ra những câu hỏi lớn hơn nhiều:  Sự vắng mặt của nó là dấu hiện gì cho người dân, hệ sinh thái và tính đa dạng của lưu vực sông Songkhram, nhất là phần hạ lưu được chỉ định là Khu Ramsar thứ 15^th của Thái Lan?  Ai sẽ bị ảnh hưởng và như thế nào?

Phuthita Dokput và Kamol Sukin của GreenNews đưa ra những cái nhìn vào cuộc chiến để sống còn của chủng loại trong phần hai của Phúc trình Đặc biệt với tựa đề “Cuộc chiến cho Lưu vực sông Songkhram”.

[Ảnh: GreenNews/Jamon Sonpednarin]

 

“Những ngày đó với cá khổng lồ”

“Tôi nhớ ngày một con cá không quá lớn, dài khoảng 2 feet (60 cm) và nặng khoảng 2 kg, tình cờ bị vướng vào lưới ở cửa sông Chaiyaburi,” Attaphol Kakham, 58 tuổi, kể lại việc gặp gỡ cá nhân của ông với cá đuối Mekong khổng lồ.

Chủng loại, được người địa phương gọi là “fahlai”, đã giết chết nhiều người, ngư dân về hưu ở huyện Tha Uthen trong tỉnh Nakhom Phanom nói.

“Nó tránh nước trong và rộng và thích trốn trong các khúc sông sâu, đục và tối.  Đuôi của nó cứng và bén như một con dao lớn và có thể đâm thủng qua lưng của anh, tin tôi,” ông nói thêm.

Tuy nhiên, cá không khó để bắt nếu anh biết cách, Wichit “Cha Goh” Phongrat nói.

“Con lớn nhất cân nặng khoảng 500 kg, nhưng tôi chỉ bắt những con nặng đến 20 kg,” cựu ngư dân 71 tuổi ở huyện Sri Songkhram, tỉnh Nakhon Phanom nói.

Cá đuối Mekong có thể dài đến 2 m, gần bằng các tra dầu Mekong.  Wichit nói chúng sống gần như trọn đời trong Mekong, chỉ bơi lên sông Songkhram để sinh sản trước khi trở lại.

Attaphol nhớ lại: “Cha tôi nói với tôi rằng một ngày khi đánh cá, thình lình ông cảm thấy cái gì đó bám vào đáy thuyền.  Ông quyết định lặn xuống nước để điều tra và thấy một cái bóng sậm giống như một thân cây và dầy như cánh tay của ông.  Ông dùng dao của ông để thả vật nầy và khi ông nổi lên, ông thấy nó không phải là một thân cây mà là cá đuối nước ngọt.  Nó quá lớn, dài trên 2 m.  Ông bị sốc và thề không bao giờ nhảy xuống nước như thế nữa.”

Ông mô tả việc gặp cả gia đình của cá đuối ngoài đảo Don Kasek của sông Mekong, ngay trên cửa sông Songkhram.

“Chúng ở gần nhau.  Có rất nhiều và chúng trông rất sợ.”

Cá mẹ dài khoảng 1 m trong khi cá con có kích thước khoảng ½, Atthapol nhớ lại với hồi hộp.

 

[Ảnh: mgronline]

 

Chủng loại Mekong cũng giống như các cá đuối khác, nhưng thân của nó có hình giống như ngũ giác với mắt lớn trong khi cái đuôi giống như cây roi có 1 hay 2 cái gai độc có thể mọc lại nếu bị gảy.  Lưng và đuôi có màu nâu nhạt, trong khi một hàng răng da giống như gai chạy dọc ở giữa lưng.  Phía dưới bụng màu trắng với một sọc màu cam hay vàng nhạt.

Thân của cá đuối Mekong trưởng thành có đường kính khoảng 40 cm, nhưng loại lớn nhất có kích thước gấp đôi.  Đuôi dài đến 1,2 m và có thể nặng trên 10 kg.

Cá đuối Mekong (Dasyatis laosentis/Hemitrygon laosensis) ăn loài không có xương sống, cá nhỏ và các loại giáp xác khác nhau ở đáy sông nhưng thỉnh thoảng cũng nổi lên mặt nước.

Kích thước và khẩu vị không đáng chú ý của thịt là những điều đầu tiên mà người địa phương có trong đầu khi nghĩ đến loại cá nầy.  Nhưng các nhà khoa học như Tiến sĩ (TS) Chaiwut Krudphan, một giảng viên khoa thủy sản ở Đại học Ubon Ratchathani, xem cá khổng lồ nầy như một chỉ số quan trọng của tính phong phú của sông.

“Là một loại cá lớn, nó cần nước luân chuyển tốt và một ẩm thực thích hợp, TS Chaiwut nói, thêm rằng đất giàu chất dinh dưỡng mang bỡi lũ lụt nuôi dưỡng tính đa dạng của dây chuyền thực phẩm mà cá đuối Mekong dựa vào.

[Ảnh: GreenNews/Jamon Sonpednarin]

 

XIN BẤM "READ MORE" ĐỂ ĐỌC TIẾP 

HƯƠNG VỊ ‘RAMSAR’ BỊ TẤN CÔNG

 

(‘Ramsar’ flavor under attack)

Nicha Wachpanich and Kamol Sukin – Bình Yên Đông lược dịch

GreenNews – February 15, 2022

Mắm Pla-Daek biểu tượng của vùng Isan (đông bắc) Thái Lan.

[Ảnh: The siammagazine]

 

Những thay đổi trong dòng nước có thể cuốn trôi hương vị ngon lành của người tiêu thụ cá chúng ta từng có?  Câu hỏi nầy có thể nghe buồn cười, nhưng ngày nay là một sự thật không thể chối cãi đang xảy ra cho thực phẩm thông dụng rất được yêu thích ở Isan [đông bắc] “Pla-Som-Pla-Daek Sri Songkhram” lấy nguyên liệu chánh từ sông Songkhram.

Có một số điều không hợp thời khi chúng tôi quan sát sự thay đổi trong hương vị của mắm Sri Songkhram khi chúng tôi đi đến nơi để khám phá tình trạng an ninh lương thực của người địa phương khi lưu vực bị truy lùng bởi 3 đe dọa đáng kể: dòng chảy dao động của Mekong, thay đổi khí hậu, và một loạt dự án phát triển do nhà nước Thái thúc đẩy với những vấn đề khả chấp đầy nghi vấn.

Nicha Wachpanich và Kamol Sukin, nhóm chủ bút của GreenNews, làm nổi bật xáo trộn ảnh hưởng đến món ăn phổ biến nầy trong phần thứ 3^rd của loạt phúc trình 4 bài: “Songkhram [chiến tranh]” trong Lưu vực sông Songkhram.

[Ảnh: GreenNews/Jamon Sonpednarin]

 

Khẩu vị ‘Ramsar’ đích thực

Chiên đến khi vàng và dòn; trang hoàng với ớt tươi, tỏi, và đủ thứ rau cải tươi ở địa phương; Pla-Som (“cá chua”) chiên rất cay đi rất tuyệt cùng với cơm.  Sự trộn lẫn của mùi thơm rất hấp dẫn, vị chua ngon, và cấu tạo dòn có thể làm tươi tỉnh những buổi sáng ảm đạm trong một khoảnh khắc.

“Không có gì so với Pla-Som Sri Songkhram!”  Một đề nghị nhất trí từ những nguồn tin địa phương đủ để thuyết phục chúng tôi lái thêm 30 phút – sau hành trình dài 700 km từ Bangkok – đến một nhà hàng nằm ngay nơi phụ lưu Songkhram gặp dòng chánh Mekong.

“Tôi không nghĩ nó ngon như thế nầy.  Thật tuyệt,” cảm nhận của một nhóm công tác mệt mõi từ Bangkok chưa bao giờ nếm Pla-Som ngon như thế nầy trước đây.  Món thứ nhất được thanh toán không đầy 5 phút, theo sau bởi một yêu cầu khác: “Thêm một cá Pla-Som chiên nữa, làm ơn.”

“Các anh ở đâu?  Chúng tôi cũng có phòng cho mướn ở đây,” người chủ, một người đàn bà cao niên, nói sau khi chúng tôi chấm dứt bữa ăn chảy nước miếng.

Trong khi chúng tôi trò chuyện, chúng tôi cảm thấy may mắn vì đã đi trước khi xem nhà hàng đã mở cửa chưa.  Đây là là nhà hàng duy nhất trong vùng vẫn còn hoạt động trong đại dịch, mặc dù việc cấm di duyển từ tỉnh nầy sang tỉnh khác đã được bỏ.  Việc đề nghị dịch vụ chỗ trọ của chủ nhân là một chiến lược sống còn để nhà hàng địa phương lâu đời nầy giữ cho doanh nghiệp của họ sống còn.

Những ảnh cũ kỹ treo trên tường và một danh sách các món ăn đặc biệt được đặt ở giữa nhà hàng được gìn giữ tốt nầy, với khoảng một chục bàn, cho chúng tôi biết cảm hứng ở phía sau doanh nghiệp.  Đó là chưa nói đến sự say mê của chủ nhân đối với “cá sông Songkhram” và người con trai yêu câu cá.

Những hạt mưa buổi sáng bắt đầu nhẹ bớt khi một tia sáng mặt trời xuyên qua cụm mây, nhưng bóng u ám vẫn còn, như đang lưỡng lự: mưa hay không mưa; nhưng toán của chúng tôi đã có một quyết định nhanh chóng để đi vì chúng tôi đã hẹn với một ngư dân trẻ có nhiệm vụ giúp chúng tôi thám hiểm sông Songkhram trên thuyền của anh.  Chúng tôi dự định quan sát tình trạng của sông Songkhram ngày hôm nay – ít nhất, từ đồng bằng đến vị trí được báo cáo là nơi đặt dự án đập thứ nhất của phụ lưu.

“Ngưng một chút.  Chúng ta có thể đi ngay,” ngư dân báo cho chúng tôi biết một cách hăm hở.  Dòng chảy rất mạnh sáng nay, vì thế chúng ta phải chờ cho đến khi đủ an toàn để đi ra trên thuyền.

“Một vài ngư dân được dự đoán sẽ có mặt ngày hôm nay.  Không có cá – nhất là trong thời tiết nầy.  Nếu chúng ta may mắn, chúng ta có thể gặp vài ngư dân để có vài hình ảnh,” chủ thuyền nói với chúng tôi một cách thật thà, vì thế chúng tôi có thể hạ thấp sự mong đợi của chúng tôi và điều chỉnh kế hoạch của chúng tôi về hình ảnh mà chúng tôi hy vọng để chụp.

“Tôi sẽ cố gắng bay drone.  Chúng ta có thể dùng ảnh nhìn từ trên cao,” một trong những người chụp ảnh đề nghị khi chúng tôi chờ lên thuyền.  Những người khác lợi dụng cơ hội để chụp ảnh của đồng bằng.

Trong khi đó, ở đàng xa, một số du khách cũng thưởng thức cà phê của họ trong khu tự phục vụ của nhà hàng – có vẻ như họ là khách hàng duy nhất trong ngày.

Một buổi sáng của ngày lễ tiêu biểu giữa đại dịch, chúng tôi tự nghĩ.

[Ảnh: GreenNews/Jamon Sonpednarin]

 

XIN BẤM "READ MORE" ĐỂ ĐỌC TIẾP

LÊN MẠNG CÓ THỂ LÀ LỐI RA

Going online a possible way out

Jarasrawee Chaiyatham and Kamol Sukin – Bình Yên Đông lược dịch

GreenNews – 15 February 2022

Giữa những đe dọa đối với đời sống của họ và một tương lai đầy ổ gà, người dân trong lưu vực sông Songkhram muốn nắm tương lai trong tay của chính mình bằng cách bảo vệ tài nguyên thiên nhiên đã nuôi dưỡng họ qua nhiều thế hệ.

Ho đang tự tranh đấu để làm cho cuộc sống của gia đình tốt hơn, không có bất cứ hỗ trợ có thể trông thấy từ chánh phủ.

Trong nỗ lực mới nhất, họ đã kiếm được các dụng cụ trên mạng để nâng cao sự tham gia và đối thoại rộng rãi hơn để đạt được sức mạnh mặc cả đối với chánh quyền trong khi hình thành tương lai của họ qua việc quản lý tài nguyên thiên nhiên ở Hạ lưu vực sông Songkhram, mà họ tin rằng khả chấp hơn và theo hướng của Khu Ramsar.

Jaraswee Chaiyatham và Kamol Surin, nhóm chủ bút của GreenNews, mang đến độc giả hình ảnh của những phong trào đáng chú ý đang xảy ra khi chúng tôi nói trong câu chuyện kết thúc về ‘Songkhram’ trong loạt bài sông Songkhram.

[Ảnh: GreenNews/Preecha Srisuwan]

Thử một mạo hiểm mới

“Vị trí của đập được đề nghị ở khoảng nầy, như tôi được nghe,” một giọng nói đầy do dự được nghe khi một người chỉ tay vào phía bên kia bờ sông để hướng sự chú ý của mọi người; vài giây trước đó, anh đang nghịch với cái điện thoại cầm tay trên tay kia để cố gắng gởi hình ảnh của vị trí.

Không thể kiểm soát sự thất vọng đang gia tăng, anh quay sang một người bạn ở gần, và rống lên: “Hey, làm sao để gởi lại, bấm nút bên phải… đúng không?”

“Yeah, đúng rồi, chỉ bấm nó.  Vâng, anh làm đúng.  Tôi có thể thấy nó,” bạn của anh trả lời với một giọng vui mừng, khi anh cho thấy ảnh anh vừa nhận được trên màn ảnh di động của anh.

“Đây là ảnh đầu tiên tôi chưa từng gởi bằng điện thoại di động,” Thana Kaenkham trầm ngâm một cách sung sướng.  Anh vừa được bầu làm người cầm đầu nhóm phóng viên của Ban Napiang, nằm trong huyện Tha-uten của tỉnh Nakhon Phanom.  Sử dụng lần đầu tiên dụng cụ liên lạc trên mạng rõ ràng khiến cho anh cười lớn.

Hình ảnh của vị trí đập được đề nghị được gởi đến một nhóm có tên “Hug Maenamkhong Namsogkhram Nakhon Phnom” nơi các thành viên có thể nhận được tin tức cập nhật mới nhất của vị trí, và gồm có trên 50 người cầm đầu cộng đồng sống trong Hạ lưu vực sông Songkhram.

“Chúng tôi dùng nhóm nầy để liên lạc với nhau thường xuyên.  Nó giúp chúng tôi giữ cho các thành viên luôn được cập nhật về những cái xảy ra mới nhất ở vị trí.  Như hôm nay, nó là một cập nhật về việc thăm viếng của báo chí.”

Nói đến bạn của anh ở kế bên, là người kết thúc việc trình bày của anh với báo chí, Thana nói: “Một số thành viên rất mắc cở và im lặng, và phát biểu trước công chúng không phải là tách trà của họ.”

Buổi trình bày ngắn chấm dứt khi người nói xin lỗi vì nó quá ngắn.  Thana cười vô tư và đưa phái đoàn báo chí trở lại chỗ đậu xe.

“Chúng ta có đi đến nơi khác không?” anh hỏi với một giọng hăm hở.

“Toàn thể 1.000 rai mà tất cả các anh thấy trải rộng khắp vùng được thu mua trên 1 thập niên trước đây cho cái chúng tôi được nghe sẽ dùng để xây 1 đập.

“Chưa có gì được khai phá và không có ai nói gì với chúng tôi, tin tức duy nhất là bảng hiệu trên đó nói nó thuộc về bộ,” Thana giải thích khi nhóm báo chí ngồi trên một ‘e-teak’, một xe cơ giới nông nghiệp được cải tiến, khi chúng tôi đi đến địa điểm kế tiếp dọc theo con đường đất đưa chúng tôi qua những đồng lúa xanh tươi.

“Ngừng, ngừng ở đây một chút.  Có bảng hiệu,” Thana nói, nhảy xuống xe vội vàng trong khi máy xe thình lình ngưng chạy.

Anh đưa chúng tôi đến một bảng hiệu kim loại ở phía sau cây duy nhất ở giữa ruộng lúa: bảng hiệu nói “Đất dành riêng Nha Khuyến khích và Phát triển Năng lượng, Bộ Khoa học, Kỹ thuật và Môi trường”.

“Chúng tôi không biết nó có nghĩa gì?  Bộ sở hữu đất nhưng nó liên quan đến dự án đập?  Không ai giải thích cho chúng tôi, chỉ có bảng hiệu được dựng lên.  Chúng tôi làm gì?

“Điều tích cực duy nhất là họ cho phép các chủ đất cũ tiếp tục trông lúa từ nhiều năm nay, có thể cho đến khi họ muốn dùng đất,” một người cầm đầu làng liên hệ của cộng đồng nơi là vị trí của đập được đề nghị nói.

Trong khi các phóng viên báo chí bận rộn chụp ảnh, chúng tôi có thể thấy những xã trưởng đi theo chúng tôi, ghi nhận cái đang xảy ra trên điện thoại di động của họ.  Nhiều hình ảnh được chụp trong ngày đó được gởi đến nhóm của hệ thống “Hiệp hội Bảo tồn Hạ lưu sông Songkhram, Nakhon Phanom.”

[Ảnh: GreenNews/Preecha Srisuwan]

XIN BẤM "READ MORE" ĐỂ ĐỌC TIẾP

MRC TIẾT LỘ TRẠM THỦY HỌC Ở THƯỢNG LÀO GẦN MAYNMAR

 

(MRC unveils monitoring station in Laos’ north near Myanmar)

Ry Sochan – Bình Yên Đông lược dịch

The Phnom Penh Post – 2 April 2022

 

Các viên chức khánh thành trạm thủy học Xieng Kok trong tỉnh Luang Namtha, Lào hôm 31 tháng 3 năm 2022. [Ảnh: MRC]

 

Ủy hội Sông Mekong (Mekong River Commission (MRC)) hôm 31 tháng 3 đã tiết lộ trạm thủy học gần điểm đầu của Hạ lưu vực sông Mekong, trong huyện Long của tỉnh Luang Namtha, Lào.

Trạm là “một phần của một kế hoạch rộng lớn hơn của MRC để làm giảm tính tổn thương của hàng triệu người ở Đông Nam Á mà đời sống và sinh kế ở hạ lưu dễ bị ảnh hưởng bởi dòng chảy bất thường không thể đoán trước”, tổ chức liên chánh phủ cho biết trong một tuyên bố ngày 1 tháng 4.

“Trạm thủy học mới ở Xieng Kok, nằm trên biên giới phía bắc của Lào PDR với Myanmar, sẽ đòi hỏi một dạng hợp tác mà MRC đã cỗ vũ từ lâu.  Trong trường hợp nầy, Maynmar có cơ hội để cùng thu thập dữ kiện với dồng nghiệp Lào về lưu lượng – sẽ được nhanh chóng chuyển đến hàng triệu người sống ở hạ lưu.

“Dữ kiện đó sẽ giúp họ thích ứng, như nông dân dự trù thu hoạch mùa màng hay ngư dân dựa vào sông để đánh bắt hàng ngày,” MRC nói.

Bản đồ các trạm thủy học trong LMB. [Ảnh: MRC]

 

Trong buổi lễ chuyển giao hôm 31 tháng 3, CEO của Văn phòng MRC Anoulak Kittihoun ghi nhận rằng trạm sẽ thu thập dòng chảy từ thượng lưu vực Mekong – được gọi là Lancang ở Trung Hoa – chấm dứt khoảng 130 km từ trạm, theo tuyên bố.

“Đây là một trạm thủy học chiến lược,” ông được trích dẫn.  “Nếu có bất cứ thay đổi – vì xả nước, gần cửa xả, hay mưa bất thường – chúng tôi sẽ biết gần như lập tức.  Với khả năng lớn hơn, chúng tôi có thể cung cấp thêm tin tức cho các quốc gia thành viên và các cộng đồng địa phương.

“Tuy nhiên, điều nầy cũng đòi hỏi mỗi quốc gia chia sẻ tin tức về việc điều hành đập.”

MRC ghi nhận rằng việc xây cất trạm Xieng Kok, giống như nhiều cơ sở theo dõi khác, không đúng thời hạn vì đại dịch, mà MRC nói “làm chậm trễ việc chuyển giao các vật liệu và phụ tùng quan trọng”.

Tuy nhiên, MRC nói thêm, với 4 quốc gia của ủy hội – Cambodia, Lào, Thái Lan và Việt Nam – thúc giục để nâng cao khả năng theo dõi và tiên đoán trong khu vực, “nhiều trạm như thế nay đang hoạt động”.

“Cách đây không lâu, cư dân của Hạ lưu vực sông Mekong đã bị tổn thương vì dòng nước bất ngờ, dù nó nhân tạo hay thiên tạo.  Dân làng có thể bị ngập từ lúc nầy sang lúc khác, với những hậu quả thảm khốc cho nhiều gia đình sống ở đó,” tuyên bố nói.

Từ 2008 đến 2012, 49 trạm được xây dọc theo sông Mekong và các phụ lưu để ghi nhận liên tục lượng mưa và mực nước, trong giai đoạn 1^st của Dự án Hệ thống Quan sát Chu kỳ Thủy học Mekong (Mekong Hydrologicla Cycle Observing System (HYCOS)), bản tuyên bố nói.

Qua  tài trợ của Cơ quan Phát triển Pháp (Agence Francaise de Developpement (AFD)), cánh tay phát triển của chánh phủ Pháp, 12 trạm đã được xây trong mỗi quốc gia Cambodia, Lào và Việt Nam, 11 ở Thái Lan và 2 ở nam Trung Hoa, bản tuyên bố nói thêm.

MRC nói rằng qua HYCOS, việc bành trướng và nâng cấp, con số trạm thủy học sẽ “sớm” đạt đến 56 dọc theo Mekong.  “Tính đến nay, ở Cambodia, MRC đã hoàn tất 1 trạm mới và tân trang một trạm khác.”

MRC thêm rằng “mỗi trạm thủy học nay được trang bị với một hệ thống ‘đo và gởi’ tối tân để gởi mực nước và lượng mưa mỗi 15 phút – trước hết đến kho dữ kiện ở Văn phòng MRC, rồi được phổ biến đến các quốc gia thành viên.”

Tại buổi lễ, Thứ trưởng Bộ Tài nguyên Thiên nhiên và Môi trường Lào Chanthanet Boualapha nói: “Bằng cách thiết lập những trạm nầy trên lãnh thổ của chúng tôi, chúng tôi hy vọng gởi thông điệp rằng chúng tôi gia tăng phần đóng góp của chúng tôi trong việc quản lý và tiên đoán hữu hiệu trong tương lai sông Mekong.

“Tất cả hãy cứu xét việc sộng tác như thế sẽ mang lợi như thế nào cho toàn thể khu vực và người dân của chúng ta.”

 

HỢP TÁC LÀ CHÌA KHÓA CHO CÁC VẤN ĐỀ MEKONG

 (Cooperation key on Mekong issues)

Anoulak Kittihoun – Bình Yên Đông lược dịch

Bangkok Post – 4 April 2022

 

Không ảnh của sông Mekong trong năm 2019 ở huyện Sungkom, Nong Khai

cho thấy đáy sông khô cạn vì ‘dòng chảy thấp’. [Ảnh: AFP]

 

Trong những tháng sắp tới, Ủy hội Sông Mekong (Mekong River Commission (MRC)) sẽ tổ chức một cuộc tranh tài đặc thù cho các sinh viên đại học từ 4 quốc gia thành viên của chúng ta: Cambodia, Lào, Thái Lan và Việt Nam.

Mục đích là để xem toán nào có thể phát triển kỹ thuật khả chấp, ít tốn kém và có hiệu quả nhất để theo dõi mực nước trên khắp thủy lộ lớn nhất của Đông Nam Á (ĐNA), đã trải qua dòng chảy thấp đáng lo ngại trong 4 năm liên tiếp.  Những sinh viên thắng cuộc sẽ được một giải thưởng để biến tầm nhìn của họ thành hiện thực và chế tạo các dụng cụ tối tân của họ.

Mặc dù cuộc tranh tài có thể là một cách to lớn để khích lệ và tưởng thưởng sáng tạo giữa những người trẻ sáng chói và giỏi nhất của chúng ta, tôi muốn làm nổi bật biểu tượng rộng lớn hơn của nó: Trong khi chúng ta hoan nghênh và cảm ơn sự hợp tác quốc tế, chúng ta là cư dân của lưu vực sông Mekong đã bước vào một kỷ nguyên mới, nơi chúng ta phải cố gắng để giải quyết những thách thức của chính sông Mekong của chúng ta.

Tôi nói như thế như một CEO người Lào đầu tiên của MRC, và là CEO duyên hà thứ 3^rd kể từ khi tổ chức của chúng ta bắt rễ, vào năm 1957.  Các giải pháp kỹ thuật cao được sản xuất nội địa cũng gồm 3 ưu tiên chánh của tôi, từ khi tôi được đề cử hồi tháng 1: kiến thức, sáng tạo, hợp tác.

Trước hết, tôi nhằm xây dựng thêm MRC thành trung tâm kiến thức ưu việt của khu vực, như một nguồn đáng tin cậy cho tin tức nhanh nhất, hữu ích nhất và đáng tin cậy nhất.  Điều nầy sẽ trang bị các quốc gia thành viên của chúng ta, xã hội của họ và các bên liên hệ khác với tin tức họ cần để đưa ra các quyết định và hành động tốt nhất có thể, ảnh hưởng đến sinh kế của nhiều triệu người.

Thứ hai, giữa cuộc cách mạng số nầy, tôi cam kết sử dụng hoàn toàn kỹ thuật hiện đại để mang dữ kiện và khoa học trực tiếp đến người dân.  Thí dụ, hiện nay chúng tôi đang phát triển một app mới sẽ được dùng như một cổng để cung cấp một phương tiện tiện lợi đến tất cả dữ kiện của MRC, trở lại nhiều thập niên.  Chúng tôi dự trù app nầy sẽ hoạt động vào đầu năm tới.  Tôi sẽ trình bày Hệ thống Theo dõi Sông Chủ chốt của chúng ta, một hệ thống báo cáo dữ kiện mực nước, lưu lượng, phù sa, cá, và sức khỏe sinh thái.

Được trang bị với kiến thức hiện đại tốt hơn, ưu tiên thứ ba của tôi là bảo đảm MRC tiếp tục tăng cường vai trò của mình như một diễn đàn hợp tác và người môi giới của ngoại giao nước.  Không chỉ cho trụ cột của 4 quốc gia thành viên, mà còn với 2 láng giềng thượng lưu then chốt: Trung Hoa và Myanmar.

Ngày mai là Ngày Mekong, đánh dấu ngày sinh của MRC.  Để đánh dấu sự kiện nầy, tôi sẽ phát biểu một “Diễn văn về Tình trạng Mekong” để làm nổi bật những thách thức mà chúng ta đang đối mặt, cũng như những cơ hội để cộng tác với nhau cho Lưu vực sông Mekong có trách nhiệm, thịnh vượng và công bằng.

Liên lạc, đối thoại và hợp tác rất cần thiết, để tránh một vấn đề nhỏ biến thành căng thẳng hay xung đột lớn hơn.  Điều nầy đúng với mọi thứ từ chia sẻ tin tức theo dõi nước đến bất cứ dự án hạ tầng cơ sở nước mới được đề nghị.

Chính tôi đã học một số những nguyên tắc có giá trị nầy khi làm việc ở New York, từ năm 2002 đến 2012: trước hết cho chánh phủ của tôi, kế tiếp cho một viện học thuật, rồi cho Trụ sở Liên Hiệp Quốc.  Từ New York, tôi trở lại ĐNA để dành thập niên vừa qua làm việc cho MRC.  Bài học lớn nhất của tôi trong 2 thập niên nầy là mối liên hệ song phương và đa phương sẽ luôn luôn có tư thế, quyền lợi và quan tâm khác nhau của nhiều bên liên hệ khác nhau.

Một tổ chức liên chánh phủ trung lập như MRC không thể điều chỉnh các lập trường tương phản, vì chúng tôi không phải là quan tòa hay bồi thẩm đoàn.  Tuy nhiên, hòa giải những quan tâm đó là cái chúng tôi nên nhắm để làm – thành thật và quyết tâm.

Đối mặt với bất cứ thách thức có vẻ không thể có, chúng ta có 2 chọn lựa.  Một là ngồi yên và hy vọng nó được giải quyết bằng cách nào đó, bởi người khác.  Chọn lựa khác là xắn tay áo, nói chuyện với người dân, xây dựng mối liên hệ, và xác định cách làm – lớn và nhỏ - để đẩy hợp tác đến trước.

Đó là nguyên tắc ngoại giao nước mà chúng tôi cỗ vũ. Nó thuộc về kết hợp khoa học hay nhất và các dụng cụ ngoại giao để quản lý xung đột và thực hiện các thành quả khả chấp.  Một số chuyên viên hàng đầu đã ghi nhận đường lối nầy trong Các Tổ chức Lưu vực Sông trong Ngoại giao Nước, mà tôi là đồng chủ bút.

Mekong hùng vĩ đang ở một điểm quan trọng.  Bốn năm liên tục có dòng chảy thấp rất hiếm, nó chưa từng xảy ra trong 60 năm.  Nó ảnh hưởng lớn lao đến hàng triệu công dân Mekong của chúng ta.  Đặc biệt, những người dựa vào đánh cá và thủy sản, hay thu hoạch mùa màng: dòng chảy thấp giảm số phù sa nuôi dưỡng mùa màng của họ.  Đó là chưa kể đến cách nó đục khoét nơi cư trú sông và ảnh hưởng đời sống hoang dã.

Tôi muốn chúng ta cộng tác với nhau trong hành động khuyến khích phát triển có trách nhiệm; cải thiện sinh kế và tiêu chuẩn sống; bảo đảm việc tiếp xúc thích đáng với nước và thực phẩm; và bảo vệ sông và hệ sinh thái của nó.  Tôi mong các bạn cùng tôi trên hành trình nầy, bất kể nơi bạn đứng.

Anoulak Kittihoun là Giám đốc Điều hành của MRC.  Ông là đồng tác giả của 2 quyển sách: ‘Các Tổ chức Lưu vực Sông trong Ngoại giao Nước’ và ‘Các Quốc gia Nhỏ, Ngoại giao Lớn’.