ĐỢT NÓNG LEO THANG CHIẾN TRANH NƯỚC Ở BẮC THÁI LAN

 (Heatwave escalates water war in Thailand’s North)

Kanophon Chanphloi – Bình Yên Dộng lược dịch

Mekong Eye – 6 May 2024

 

Một nhóm nông dân trồng lúa ở phân huyện Mae Sao, phía bắc tỉnh Chiang Mai, Thái Lan kiểm tra những ống nước ở thượng lưu rẽ nước từ một con suối đến các vườn quit.  Xung đột nước giữa những nhóm nông dân đã leo thang vì hiện tượng thời tiết El Niño, gây ra hạn hán kéo dài và tình trạng thiếu nước trên toàn quốc. [Ảnh: Visarut Sankham]

 

Các nông dân trồng lúa và quit cạnh tranh những nguồn nước hạn chế giữa hạn hán kéo dài tồi tệ thêm bởi hiện tượng thời tiết El Niño.

CHIANG MAI, THÁI LAN – Một đợt nóng không ngừng và một trận hạn hán kéo dài ảnh hưởng bởi hiện tượng thời tiết El Niño đã leo thang một tranh  chấp nước trong một cộng đồng ở bắc Thái Lan, với những dân dân trồng lúa và quit đang tranh giành những nguồn cung cấp nước ở địa phương giảm dần.

“Pai, nhìn vào đập kiểm soát hiện nay!  Một số đã lấy đi những bao cát,  và nước không rẽ vào ruộng của anh,” Somsak Kueankaew, một nông dân, hét đến bạn của ông.

Somsak và khoảng 170 nông dân trồng lúa ở phân huyện Mae Sao ở phía bắc Chiang Mai đã buộc phai thay phiên để canh chừng suối Mae Hang và Mae Sao, những nguồn trước quan trọng cung cấp cho gần 2.310 hectares ruộng lúa và vườn quit trong cộng đồng của họ.

 

Nguồn: Mapbox

 

Những hành động của họ xảy ra bởi việc sử dụng nước quá nhiều từ các suối và lúa và quit cả 2 là những hoa màu khát nước đòi hỏi thủy nông mạnh mẽ, nhất là trong mùa hè.

“Chúng tôi đã trải qua một đợt nóng như đốt đã gây ra tình trạng thiếu nước, đưa đến thêm việc trộm nước,” Somsak nói, cũng là thư ký của nhóm nông dân địa phương được thành lập để quản lý việc sử dụng nước trong phân huyện Mae Sao.

Cái họ canh chừng chống lại là việc lấy đi những bao cát được dùng để đưa nước từ những suối đến ruộng lúa cùa họ, với nước chảy đến nơi khác.  Thỉnh thoảng họ thấy đá được đặt trong thủy đạo để hướng dẫn nước đến vùng nông nghiệp nhất định.

“Ống ma”, hay những ống nước không được chấp nhận được dùng để chuyển nước, cũng hiện diện dọc theo những suối ở thượng lưu, mà không có chủ.  Trên 17 ống nước ma được khám phá trong năm nay – con số cao nhất chưa từng được ghi nhận.

 

Nông dân lấy đi những bao cát và miếng ván ngăn chận một con suối, một phương pháp được dùng để hướng dẫn nước vào vườn quit và châm ngòi một cuộc tranh giành nước với nông dân trồng lúa. [Ảnh: Visarut Sankham]

XIN BẤM "READ MORE" ĐỂ ĐỌC TIẾP

HÂM NÓNG ĐẠI DƯƠNG PHÁ KỶ LỤC, MỘT LẦN NỮA, VỚI NHIỀU KẾT QUẢ THẢM KHỐC CHO HÀNH TINH

(Ocean heating breaks record, again, with disastrous outcomes for the planet)

Alizabeth Claire Alberts – Bình Yên Đông lược dịch

Mongabay – 30 January 2024

 

Một con cá mập trong cây đước ở Bahamas. [Ảnh: Anita Kainrath]

 

·                    Nghiên cứu mới cho thấy nhiệt độ của đại dương nóng hơn bao giờ trong kỷ nguyên hiện đại do hâm nóng toàn cầu do con người gây ra.

·                    Nhiệt độ của đại dương cao đang đặt sự căng thẳng lên đời sống dưới biển và những tiến trình sinh học trong khi cũng gia tăng các sự kiện thời tiết cực đoan trên đất liền.

·                    Thế giới cũng đang thấy một sự leo thang trong tần suất và cường độ cùa sóng nhiệt biển, những sự kiện trong đó nhiệt độ của biển vượt quá một ngưỡng nhất định trong 5 ngày hay lâu hơn.

 

Các hoạt động của con người đang thay đổi nhanh chóng các đại dương của thế giới, hoặc là qua đánh cá quá mức, ô nhiễm hay là việc phát triển ven biển.  Nhưng giữa những áp lực mạnh mẽ nhất đặt lên biển hiện nay là việc đốt nhiên liệu hóa thạch đang diễn ra của nhân loại, bơm những lượng khí nhà kiếng nguy hiểm vào khí quyển, rồi đẩy nhiệt độ của biển đến mức kỷ lục.

Đại dương toàn cầu, bao phủ 70% diện tích của hành tinh, hiện hấp thu 90% nhiệt mặt trời bị ngăn chận bởi carbon do nhân loại phóng thích.  Điều nầy làm giảm lớn lao nhiệt độ của khí quyển đang gia tăng và giúp kềm chế cường độ của khủng hoảng khí hậu.  Nói cách khác, thế giới sẽ nóng hơn hiện nay nếu đại dương không lấy tất cả nhiệt nầy.

Nhưng sự hấp thu nhiệt do con người gây ra của đại dương vẫn có những hậu quả nghiêm trọng.

Một kết quả rõ ràng là sự gia tăng chưa từng thấy của nhiệt độ đại dương toàn cầu, đã tạo căng thẳng lên đời sống ở dưới biển và những tiến trình sinh học, và gia tăng thời tiết cực đoan lên đất liền.  Nhiệt độ đại dương đang gia tăng cũng gây ra một sự leo thang trong sóng nhiệt đại dương, đặt thêm áp lực đối với sinh vật biển và hệ sinh thái đã chật vật để đối phó với những thay đổi khác do việc đốt nhiên liệu hóa thạch mang lại, chẳng hạn như acid hóa đại dương, cùng với những nguyên nhân gây căng thẳng của con người.

Không có hành động cấp bách để ngăn chận phóng thích carbon, các chuyên viên nói nhiệt đại dương sẽ tiếp tục gia tăng, rồi sẽ, ảnh hưởng đến những hệ thống hành tinh rất cần thiết cho sự sống còn của nhân loại và để duy trì đời sống trên Trái đất như chúng ta biết.

 

Khai thác mỏ than lộ thiên.  Trong số những áp lực mạnh nhất được đặt lên đại dương hiện nay là việc đốt nhiên liệu hóa thạch đang diễn ra của nhân loại.

[Ảnh: Gruendercoach]

 

Đại dương nóng hơn bao giờ trong lịch sử hiện đại

Nghiên cứu mới được công bố ngày 11 tháng 1 trong Advances in Atmospheric Sciences (Những Tiến bộ trong Khoa học Khí quyển) thấy rằng đại dương nóng hơn bao giờ trong thời hiện đại.  Nhiệt độ lên cao của đại dương nay đã phá kỷ lục nhiệt trước đây trong ít nhất 7 năm liên tiếp (hay 8 năm tùy theo sự diễn dịch dữ kiện), theo dữ kiện được thu thập bởi Viện Vật lý Khí quyển của Viện Khoa học Trung Hoa.  Dữ kiện tương tự được thu thập bởi Cơ quan Khí quyển và Đại dương Quốc gia (NOAA) Hoa Kỳ, tăng cường những điều được tìm thấy nầy.

“Năm nầy sang năm khác chúng ta đạt kỷ lục nhiệt ở đại dương,” đồng tác giả của nghiên cứu John Abraham, giảng sư khoa học nhiệt ở Đại học St. Thomas ở Minnesota, nói với Mongabay.  “Sự kiện là tiến trình nầy đang tiếp tục nhanh chóng mỗi ngày ở đại dương đang giải thích cho chúng ta vì sao nó làm sáng tỏ tại sao các đại đương được nối với hâm nóng toàn cầu, và tại sao chúng ta có thể dùng các đại dương để đo đạc trái đất đang hâm nóng nhanh như thế nào.

Trong năm 2023, các đại dương hấp thu khoảng 287 zettajoules (1 zettajoule= 0,95x10¹⁸ BTU) nhiệt, mà Abraham nói tương đương với 8 quả bom nguyên tử ở Hiroshima nổ mỗi giây mỗi ngày trong địa dương.  Nhiệt năm rồi lớn hơn cái đại dương hấp thu trong năm 2022 15 zettajoules.

Các nhà nghiên cứu khám phá nhiệt gia tăng ở nhiều nơi của đại dương – từ mặt nước đến độ sâu 2.000 m (6.600 feet) – mặc dù Abraham nói nhiệt độ cao hơn thì rõ ràng nhất ở mặt nước, hay 20 m (66 feet) trên cùng.

Trong ½ năm đầu 2023, nhiệt độ cao hơn nhiệt độ năm 2022 0,1 ^OC (0,2 ^OF), trong ½ năm cuối, chúng cao hơn nhiệt độ trong năm 2022 0,3 ^OC (0,5 ^OF), theo nghiên cứu.

“Chúng ta thật sự thổi kỷ lục khỏi nhiệt độ mặt biển hồi năm ngoái,”
Abraham nói. “Nó là cái nóng vô cùng ngạc nhiên và khó hiểu.”

Theo Abraham. Nhiệt độ trên mặt nước cao đặc biệt trong năm 2023 do ảnh hưởng kết hợp của hâm nóng toàn cầu và khí hậu El Nino mạnh đang xảy ra.  El Nino là một hiện tượng tự nhiên thường tái xuất hiện làm yếu gió dọc theo xích đạo của Trái dất, đưa đến sự gia tăng nhiệt độ của đại dương và nhiệt độ của khí quyển.

 

XIN BẤM "READ MORE" ĐỂ ĐỌC TIẾP

SỐ CÁ SỤT GIẢM ĐÁNH VÀO THU NHẬP Ở CAMBODIA, NẠN NHÂN CỦA THAY ĐỔI KHÍ HẬU

(Dwindling fish stocks hit incomes in Cambodia, prey to climate change)

Chantha Lach, Napat Wesshasartar, Kanupriya and Clarence Frenandez – Bình Yên Đông lược dịch

Reuters – December 4, 2023

Không ảnh của một làng nổi ở gần Kampong Phluk trong hồ Tonle Sap ở Siem Reap, Cambodia ngày 15 tháng 11 năm 2023. 

[Ảnh: Chantha Lach]

 

KAMPONG PHLUK, CAMBODIA (Reuters) – Ngư dân Siem Huat đẫ thấy số cá sụt giảm trong những năm gần đây. Trong hồ Tonle Sap oai nghiêm của Cambodia, và với họ, là nguồn thu nhập duy nhất của gia đình ông.

Các chuyên viên nói thời tiết cực đoan do thay đổi khí hậu mang lại, xáo trộn sinh thái từ việc xây đập, biến đổi đất ngập nước và đánh cá quá mức đe dọa nguồn cung cấp thực phẩm và cuộc sống của hàng triêu người dựa vào hồ lớn nhất Đông Nam Á.

Cảnh tổng quát của một làng nổi ở gần Kampong Phluk trên hồ Tonle Sap ở Siem Reap, Cambodia ngày 15 tháng 11 năm 2023. 

[Ảnh: Chantha Lach]

 

“Thỉnh thoảng có mưa trong những tháng không đúng hay trở nên quá nóng tôi không thể đi ra ngoài để đánh cá,” người đàn ông 45 tuổi tên Siem Huat nói, trong khi ông chèo chiếc thuyền của ông qua những cây đước để kéo lưới mang ít cá một cách thất vọng.

Sông Mekong thường phình ra trong mùa mưa khi nó gặp sông Tonle Sap ở Cambodia, mang đến một dòng chảy bất thường vào hồ Tonle Sap và làm đầy nó và sanh ra những số cá rất nhiều.

Nhưng trong những năm gần đây, đảo ngược dòng chảy đã bị trì hoãn hay xáo trộn, vì thế ngững người dựa vào hồ để sinh sống lâm vào một cuộc chiến đấu để sống còn.

“Có những ngày khi tôi chật vật để kiếm đủ tiền để mua gạo hay dầu để trở về nhà,” Sar Mom, một người buôn cá 43 tuổi, có thu nhập hàng ngày đã tụt xuống tử 25 USD xuống 5 USD, nói.

Các viên chức ở Cambodia nay đang giành nhau để giáo dục các cộng đồng đánh cá về những lối canh tác có trách nhiệm, cắt giảm ô nhiễm nước và làm thế nào để chuyển sang việc nuôi cá hay thủy sản.

Cambodia là một trong những quốc gia phóng thích thấp và dễ tổn thương đã kêu gọi các quốc gia đang phát triển có thêm hành động tốt hơn ở thượng đỉnh khí hậu COP28 đang diễn ra ở Dubai.

Biến đổi khí hậu và nông dân đồng bằng sông Cửu Long

 

Biến đổi khí hậu buộc nông dân đồng bằng sông Cửu Long phải thay đổi suy nghĩ. Giờ đây họ sản xuất tôm – và trả giá đắt cho bài học.

Tác giả: Matthias Müller, NZZ Thụy Sĩ

Người dịch: Ninh Dương

 

Nguồn: Neue Zürcher Zeitung; Matthias Müller, Ca Mau ; 21.04.2023

https://www.nzz.ch/international/in-vietnam-saeuft-das-mekong-delta-ab-eine-region-muss-sich-dem-klimawandel-anpassen-ld.1732949?mktcid=smsh&mktcval=E-mail

Từ nghìn năm nay, sông Mekong là huyết mạch của Đông Nam Á. Thế nhưng, ở vùng đồng bằng châu thổ dòng sông hùng vĩ, biến đổi khí hậu đã có mặt ở khắp mọi nơi. Việc canh tác lúa bị hạn chế một cách đáng kể vì lý do đất bị nhiễm mặn.

 

Nông dân ở đồng bằng sông Cửu Long có thể kiếm được thu nhập từ nuôi tôm cao hơn là trồng lúa.Tuy nhiên, do thiếu chuyên môn về ngành này nên họ phải trả giá đắt cho bài học.

Trịnh Hoàng Cung chèo thuyền trên một cái hồ nhỏ với nhịp gõ đều đặn vào chiếc gậy nhô lên khỏi mặt nước. Ông ta kéo lưới lên và bỏ mẻ tôm đánh bắt được vào thùng chứa. Những con tôm sú và một con cua đang giãy giụa trong xô. Hoàng [1] quan sát mớ thu hoặch, cười mãn nguyện nói: “Mẻ này được đấy”.

Nguồn hy vọng đã trở lại. Trước đây, Hoàng  và gia đình trồng mía và trồng lúa quanh năm để mưu sinh. Tuy nhiên, biến đổi khí hậu đã phá vỡ chu trình khiến Hoàng rơi vào tình trạng quẫn bách. Ông không bỏ cuộc. Trong tình thế nguy cấp, ông đã cùng với những người đồng cảnh ngộ đánh liều làm một cái gì mới và chuyển sang nghề nuôi tôm trong mùa khô và trồng lúa vào mùa mưa.

Nhà máy thủy điện ở thượng nguồn như một lời nguyền

Ông (Hoàng) sống trên địa bàn tỉnh Cà Mau. Tỉnh này nằm ở cực nam của Việt Nam, bên rìa đồng bằng sông Cửu Long, nơi con sông phân nhánh và đổ ra Biển Đông sau một hành trình dài 4300 km qua Trung Quốc, Myanmar, Lào, Thái Lan, Campuchia và Việt Nam.

Từ hàng ngàn năm, Mekong là huyết mạch của Đông Nam Á. Thế nhưng, con người đang gây thiệt hại cho dòng chảy khổng lồ này. Hệ sinh thái phức tạp đang đối mặt với áp lực. Bộ Nông nghiệp Việt Nam ước tính rằng, hằng năm có khoảng 500 ha đất, tương đương với 700 sân bóng đá, bị mất đi do xói mòn vì mực nước biển dâng cao ở đồng bằng sông Cửu Long. Tình hình tương lai không sáng sủa gì hơn, ngược  lại là đằng khác.

Hậu quả của việc mực nước biển dâng cao trở nên trầm trọng hơn vì một xu hướng khác. Theo Ngân hàng Thế giới, đồng bằng sông Cửu Long, trung bình chỉ cao hơn mực nước biển 80 cm, đang chìm xuống 1,1 cm mỗi năm. Có nhiều nguyên nhân cho hiện tượng xảy ra: Khu vực này tương đối “trẻ”, đó là lý do tại sao các lớp đất vẫn đang chìm lắng. Nước ngầm được bơm lên để tưới cho đất nông nghiệp. Mặt đất đang lún xuống.

Thêm vào đó, còn có rất nhiều nhà máy thủy điện ở thượng nguồn. Chúng được xây dựng để ứng phó với biến đổi khí hậu nhằm giảm sự phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch. Tuy nhiên, ở đồng bằng sông Cửu Long, nơi cách xa hàng nghìn km, những nhà máy này gây ra thiệt hại lớn. Chúng làm hậu quả của biến đổi khí hậu thêm phần trầm trọng.

Các nhà máy thủy điện làm thay đổi dòng chảy. Nguồn nước ở hạ lưu sông Mekong đang suy giảm. Và số trầm tích đổ về đồng bằng, vốn bồi đắp và ổn định bờ và các cửa sông hàng nghìn năm qua, nay cũng thuyên giảm. Điều này làm tình trạng xói mòn trở nên xấu hẳn đi. Các dự báo cũng thật là ảm đạm. Đến cuối thế kỷ này, hơn một nửa đồng bằng sông Cửu Long có thể chìm dưới mặt nước.

Landwirte im Mekong-Delta pumpen in der Trockenzeit Salzwasser auf die Felder, um Crevetten zu züchten.

Hoa lợi sút giảm, thu nhập tụt dốc thảm hại

Nhưng, thật ra không phải chờ lâu đến như vậy. Ngay hôm nay, những người nông dân như Hoàng đã ghi nhận những tác động của mực nước biển dâng cao và đồng bằng sông Cửu Long đang chìm xuống. Nước mặn ngày càng xâm nhập sâu hơn vào đất liền. Các lối canh tác truyền thống không còn hiệu quả. Trái cây, rau, gạo đều không thích nghi với muối. Hoa lợi sút giảm. Thu nhập tụt dốc thảm hại.

Christoph Klinnert, đến từ Hiệp hội hợp tác quốc tế (Gesellschaft für internationale Zusammenarbeit, viết tắt là GIZ)  phụ trách hợp tác xã Dân Phát (HTX), nơi Hoàng đang hoạt động, từ hai năm nay. “Cách đây 25 năm, vùng này quanh năm vẫn trồng mía và lúa. Tuy nhiên, vào khoảng tám năm trở lại, điều này không còn thực hiện được. Vào mùa khô, không có đủ nước ngọt để tưới cho đồng ruộng”. Cần phải có giải pháp thay thế.

Hợp tác xã chuyển đổi cách sản xuất nông nghiệp: Vào mùa khô giữa tháng Giêng và tháng Tám, ruộng lúa được cải tạo thành các hồ nước lợ nhỏ để nuôi tôm sú, loài chịu được độ mặn cao trong nước.

Cuối tháng Tám, khi bắt đầu mùa mưa, nước được rút từ đồng ruộng chảy vào các kênh rạch. Những cơn mưa đầu mùa sẽ bắt đầu xả muối ra khỏi các cánh đồng. Sau đó, ruộng đồng sẽ ngập tràn nước ngọt. Lúa sẽ được gieo và ấu trùng của tôm Rosenberg, loài thích hợp với nước ngọt, sẽ được thả vào đó. Thu hoạch sẽ được diễn ra vào tháng Mười Hai.

Hợp tác xã Dân Phát có đôi bàn tay khéo léo khi trồng lúa. Thế nhưng, ở bước đầu trong việc nuôi tôm HTX đã gặp phải khó khăn. Thiếu kỹ năng chuyên môn. Klinnert nói: “Họ đã mua ấu trùng mà không hề để ý đến chất lượng, họ thả chúng vào nước để rồi hầu như không còn bận tâm đến việc nuôi dưỡng trong hai, ba tháng cho đến khi thu hoạch. Kết quả thật tồi, thu nhập ít ỏi.

Thêm một khó khăn trong khu vực là các trang trại khác cũng thay đổi chiến lược và trồng lúa vào mùa mưa cũng như nuôi tôm vào mùa khô. Thật ra, vùng này như đã được định sẵn, thích hợp cho lựa chọn này. Nó được đan chéo bởi các con sông và kênh rạch với nguồn từ các nhánh phụ của sông Mê Kông.

Tuy nhiên, mạng lưới sông ngòi chằng chịt này vừa là một phước lành vừa là một lời nguyền. Nếu dịch bệnh bùng phát tại một trang trại thì nó sẽ lây lan rất nhanh qua ngõ đường sông và kênh rạch. Một phản ứng dây chuyền xảy ra, từ đó tất cả nông dân đều phải gánh chịu hậu quả. Thuốc kháng sinh, cái mà nông dân sử dụng để ngăn chặn bệnh tật thủy sản, lại chính là chất độc cho nước, đất, tôm và đa dạng sinh học theo nghĩa chân thực nhất của từ này.

Ngân hàng Thế giới ước tính mỗi năm có 3,3 tỷ mét khối nước thải từ các trang trại nuôi tôm đổ vào sông và kênh rạch đồng bằng sông Cửu Long. Nguồn nước ô nhiễm này được sử dụng bởi tất cả các nông trại trong vùng. Đây chính là vòng luẩn quẩn do chính con người tạo ra.

Hai năm trước, với sự giúp đỡ của GiZ, hợp tác xã Dân Phát bắt đầu thay đổi tư duy. Rời hồ lên bờ, nông dân Hoàng đổ một lít nước và nước mía vào một cái thùng, bỏ hỗn hợp men vi sinh vào, cộng thêm vào đó 2kg bột gạo. Sau đó, anh trộn các thành phần này với nhau. Hoàng liếc nhìn thùng chứa với cặp mắt lão luyện: “Hỗn hợp đã xong xuôi” Ông ta đi đến hồ và đổ tất vào đó.

Hỗn hợp này nhằm cải thiện chất lượng nước và thúc đẩy sự phát triển của tảo và sinh vật phù du theo cách tự nhiên. Nhờ đó, tôm có thêm thức ăn và chế độ ăn lành mạnh hơn. Ngoài ra, chế phẩm sinh học còn phá hủy các hợp chất độc hại như nitrat ở nồng độ cao. Điều kiện sống cho động vật sẽ được cải thiện.

Hợp tác xã đã trở nên thận trọng hơn sau khi trải qua những kinh nghiệm trong quá khứ. Trước khi mở cửa đập để tưới ruộng, họ đo lường chất lượng nước. Chỉ khi nào các thử nghiệm cho thấy nước đủ sạch thì họ mới cho nước chảy ngập mặt ruộng.

Một nữ nông dân đang canh tác một cánh đồng ở đồng bằng sông Cửu Long. Gần 25 triệu tấn gạo đã được thu hoạch trong khu vực này vào năm ngoái.

Sẵn sàng học hỏi và có đầu óc kinh doanh

Sự hợp tác giữa HTX và GiZ đang có hiệu quả. Klinnert nói: “Người Việt Nam rất sẵn lòng học hỏi và cởi mở với những cái mới ngay khi họ nhận ra rằng họ có thể kiếm tiền từ đó. Năng suất đã tăng một cách đáng kể kể từ năm 2021. Trước 2021, nông dân thu hoạch trung bình 200 kg tôm/ha. Năm đầu tiên sau khi bắt đầu hợp tác, nó đã tăng lên đến 250 kg/ha; mỗi hộ trong hợp tác xã sở hữu từ 2 đến 2,5 ha.

Thu nhập gia tăng khoảng 30%. Sự tăng trưởng được hình thành bởi hai yếu tố: Một là, nửa số ấu trùng trong hồ sống sót thay vì một phần ba. Mặt khác, khi thu hoạch, tôm có lớn hơn trước.

Bước tiếp theo là việc nhân giống tôm sẽ được chứng nhận. Để đạt được điều này, HTX phải đáp ứng các tiêu chuẩn nhất định như minh bạch, sản xuất bền vững và truy xuất nguồn gốc. Có như vậy, nó mới phù hợp với nhu cầu của người tiêu dùng ở châu Âu, Nhật Bản, Bắc Mỹ và ngày càng gia tăng, ở Trung Quốc, là các nơi chiếm phần lớn lượng xuất khẩu. Người tiêu dùng muốn biết tôm đến từ đâu, chúng được nuôi trồng trong điều kiện nào và liệu các tiêu chuẩn nhất định có được tuân thủ hay không. Bù lại, họ sẵn sàng trả giá cao hơn.

Đến cuối năm, HTX muốn hoàn tất quy trình và nhận được giấy chứng nhận. Việc làm này sẽ được trả công xứng đáng: Công ty tư nhân mua tôm đồng ý trả thêm 20% cho mỗi con tôm sau khi có giấy chứng nhận.

Một nghị quyết chống lại cuộc di dân ra khỏi nông thôn

Nuôi trồng thủy sản ngày càng trở nên quan trọng đối với nguồn protein toàn cầu. Vai trò kinh tế của các sản phẩm này được thể hiện qua số liệu của Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc. Theo đó, năm 2020, toàn thế giới nuôi trồng 122,6 triệu tấn tảo và động vật thủy sinh; tăng 57,3% so với một thập kỷ trước. Ngành này có doanh thu khoảng 280 tỷ đô la trong năm 2020. Cũng năm 2020, doanh số bán tôm và cua từ nuôi trồng thủy sản đạt gần 25 tỷ đô la. Đây là một tăng trưởng vượt bậc. Năm 1976, con số này chỉ là 1,2 tỷ USD.

Châu Á là trung tâm nuôi trồng thủy sản

Những người cộng sản Việt Nam đã để mắt đến những con số thống kê. Hơn nữa, họ bị thúc đẩy bởi biến đổi khí hậu. Năm 2017, chính quyền Hà Nội thông qua nghị quyết 120 với chủ đề “Phát triển đồng bằng sông Cửu Long bền vững và thích ứng với biến đổi khí hậu”. Một trọng tâm của nghị quyết này là mở rộng việc nuôi trồng thủy sản trong khu vực.

Theo tài liệu này, đến năm 2030, diện tích nuôi tôm hoặc cá trong mùa khô và trồng lúa trong mùa mưa ở đồng bằng sông Cửu Long sẽ tăng gấp đôi. Thông điệp của nghị quyết rất rõ ràng và nghiêm trọng. Biến đổi khí hậu đã hiện diện khắp nơi tại đồng bằng sông Cửu Long. Việt Nam muốn tìm cách thích ứng với biến đổi khí hậu trước khi quá muộn.

Tại Việt Nam, ngành nuôi trồng thủy sản đang nhanh chóng phát triển

(tính bằng triệu tấn)

Nguồn: Our World in Data

Những người cầm quyền Việt Nam đang thể hiện tầm nhìn xa với chiến lược của họ. Mặc dù mực nước biển dâng cao và nước mặn xâm nhập, họ muốn mang lại cho những người nông dân như Hoàng một triển vọng ở đồng bằng sông Cửu Long, nơi mà 17 triệu người đang sinh sống. Không phải tất cả người Việt Nam đều có thể chạy trốn đến các đô thị triệu dân như Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh. Điều này mà xảy ra, chúng sẽ vỡ tung.

Nguồn: Neue Zürcher Zeitung; Matthias Müller, Ca Mau ; 21.04.2023, 05.30 Uhr

https://www.nzz.ch/international/in-vietnam-saeuft-das-mekong-delta-ab-eine-region-muss-sich-dem-klimawandel-anpassen-ld.1732949?mktcid=smsh&mktcval=E-mail

[1]: Ghi chú của người dịch: Tác giả gọi tên nhân vật là Hoàng, thực ra Cung mới đúng là tên của ông Trịnh Hoàng Cung.

 https://diendankhaiphong.org/bien-doi-khi-hau-va-nong-dan-dong-bang-song-cuu-long/

https://docs.google.com/document/d/1gi2aJTW856e-oHxKOemwoxPbjU1M0ht4DkvAYL-ct4I/edit#heading=h.gjdgxs 

.

CHÚ THÍCH THÁM HIỂM: HÂM NÓNG GÂY SỐC CAO NGUYÊN TÂY TẠNG

(Expedition notes: Warming shocks the Tibetan Plateau)

Yang Yong – Bình Yên Đông lược dịch

The Third Pole – July 13, 2023

‘Cây trên trời’ dọc theo Quốc lộ 317 ở phía bắc Tibet. [Ảnh: Yang Yong]

 

Thay đổi khí hậu đang mang những đợt nóng đến ‘Mái nhà của Thế giới’, nơi băng hà đang tan nhanh hơn, các hồ đang nới rộng và sa mạc hóa đang trở nên tồi tệ.

Vào tháng 5 năm nay, tôi đi theo dãy núi Hengduan vào vùng đông nam của Tibet (Tây Tạng).  Bây giờ, vào tháng 6, tôi đi qua các hồ ở trung tâm Changtang, ở phía bắc Tibet, đi theo Quốc lộ 219 về hướng sa mạc Taklamakan ở Xinjiang.

Tôi đi thăm cao nguyên Qinghai-Tibet (Thanh Hải-Tây Tạng) hầu như hàng năm trong 30 năm.  Tôi thấy ảnh hưởng của thay đổi khí hậu bằng mắt của tôi, và chứng kiến những thay đổi môi trường và sinh thái đã xảy ra trong một khu vực thường được gọi là “Cực thứ Ba” hay “Tháp Nước của Á châu”.  Chúng tôi cũng có lẽ thấy ảnh hưởng của lề lối khí hậu El Nino trong 5 năm sắp tới, có thể đưa đến những đỉnh nhiệt độ.  Tôi rất lo ngại về những thách thức mà nó sẽ mang lại cho khí hậu, thủy học và người dân của cao nguyên.

Cuộc viếng thăm trước đây của tôi ở đó trong năm 2022.  Tôi bắt đầu trong tháng 4, từ thị trấn miền núi xinh đẹp Bingzhongluo ở Yunnan (Vân Nam), dọc theo các con đường đá ôm theo vách núi trước khi vào Tibet ở Zayu.  Vùng nầy có một vài băng hà ôn đới mà thôi thấy ở Sapu, Qiaqing, Zepu và Renlongba.  Trong tháng 7, tôi đi theo phía tây của Himalayas, nghiên cứu nước xanh như bầu trời của hồ Yangzhuoyong và sông Shiquan, cùng những thứ khác dọc theo đường.  Sau khi viếng thăm thủ phủ của tỉnh, Lhasa, tôi đi qua dãy núi Tanggula để vào Công viên Quốc gia Sanjiangyuan (Nguồn của 3 Sông), tiếp tục qua các rặng núi Kunlun và A’erjin để đến Lưu vực Qaidam.  Vào đầu tháng 8, chúng tôi trở lại Sichuan.  Trong chuyến đi nầy, chúng tôi nghiên cứu các sa mạc, sông theo mùa và các hồ nước mặn.  Chúng tôi khám phá 2 vùng yardang mới – đá nền bị gió ăn mòn được thấy trên khắp lưu vực.

 

Hồ Siling ở Changtang, bắc Tibet, được tạo thành phần lớn bởi nước tan từ băng hà trong dãy núi Tanggula.  Do hâm nóng khí hậu, băng tan từ Tanggula đã tăng tốc trong những năm gần đây.  Hồ tiếp tục nới rộng, và nay lớn như hồ Namucuo và Qinghai. [Ảnh: Yang Yong]

 

Chuyến đi đó là để nghiên cứu các băng hà nhiệt đới và tiểu lục địa ở Tibet.  Chúng tôi chọn đi từ tháng 4 đến tháng 7, vì tháng 4 là mùa tuyết chuồi ở đông nam Tibet, trong khi trong tháng 7 toàn thể vùng đi vào mùa lũ.  Quan sát cao nguyên dưới các điều kiện thủy học khác nhau cho phép một sự hiểu biết đầy đủ hơn.  Nhiệt độ và hạn hán kéo dài trong năm 2022 có nghĩa là năm nay có thể là 1 năm bất thường của thủy học, khi tôi bắt đầu chuyến đi mới nhất của tôi đến cao nguyên.

Nhiệt trong đất nước đá

Có thể khó tưởng tượng, nhưng cái đã đập vào tôi nhất trong khi nghiên cứu băng hà trong những chuyến thám hiểm gần đây nhất của tôi là nhiệt.  Nó phải là mùa mưa khi chúng tôi đi qua bắc Tibet trong tháng 7 vừa qua.  Nhưng mặt trời sáng chói mỗi ngày và đất nứt nẻ.

Nó giống như không phải ở cao độ cao, nhưng ở nội địa trong mùa hè.  Tôi nhớ là cần một áo khoát vào lúc nầy trong năm trong thập niên 1980s, thỉnh thoảng một áo cho thời tiết lạnh.  Nhưng trong những năm gần đây, nó đủ ấm cho quần ngắn và áo thung.  Nhiệt độ xuống thấp trong lúc mưa hay gió.  Ngoài ra, không khí chỉ mát vào buổi chiều.

Nhiệt độ trên mặt đất trên đất ngập nước, đồng cỏ và đất cát nay bị sa mạc hóa chung quanh các băng hà đang đạt đến 30 ^oC, ngay cả 40 ^oC.

 

Núi tuyết Meili là một nguồn nước quan trọng của Lancang (trở thành Mekong) và sông Nujiang, nhưng nó bị suy thoái trong những năm gần đây. [Ảnh: Yang Yong]

 

Đó là bình thường mới trên cao nguyên.  Vào trung tuần tháng 8 một vài năm trước, chúng tôi ghi nhận nhiệt độ 46 ^oC từ một trạm theo dõi mặt đất ở phía tây của đỉnh Geladaindong trong dãy núi Tanggula.  Trong tháng 1 năm 2021, tôi ở băng hà Jianggudiru, nguồn của Yangtze.  Nó vẫn chưa có tuyết trong mùa đó và quần áo thời tiết lạnh chưa được dùng.  Dưới ánh mặt trời chói chang, nước chảy qua những đường nứt của mặt băng hà.

Chúng tôi đo nhiệt độ trên 10 ^oC ở mặt băng hà. Và trên 0 bên trong nước đá.  Điều nầy gây sốc.  Một băng hà trong một môi trường như lò nướng dễ bị tổn thương vô cùng và sẽ sớm tan và sụp đổ.

XIN BẤM "READ MORE" ĐỂ ĐỌC TIẾP

HẠN HÁN CHỚP NHOÁNG LÀ GÌ? MỘT KHOA HỌC GIA ĐỊA CẦU GIẢI THÍCH

(What is a flash drought? An earth scientist explains)

Antonia Hadjimichael – Bình Yên Đông lược dịch

The Conversation – November 10, 2022

 

Cỏ dại mọc trên đáy khô cạn của hồ chứa nước Hoppin Hill 

ở Bắc Attleboro, Massachusetts ngày 3 tháng 8 năm 2022. 

[Ảnh: Charles Krupa]

Nhiều người quen thuộc với lũ chớp nhoáng – những dòng nước chảy xiết xuất hiện nhanh chóng sau khi mưa lớn.  Nhưng cũng có một thứ như hạn hán chớp nhoáng, và chúng là những đợt khô cực đoan và thình lình đang trở thành một lo ngại lớn cho nông dân và các cơ sở tiện ích nước.

Hạn hán chớp nhoáng bắt đầu và tăng cường nhanh chóng, trong vài tuần hay vài tháng, so với hàng năm hay thập niên của hạn hán cổ điển.  Nhưng, chúng có thể gây thiệt hại kinh tế lớn lao, vì các cộng đồng có ít thời gian để chuẩn bị cho những ảnh hưởng của hạn hán tiến triển nhanh chóng.  Trong năm 2017, hạn hán chớp nhoáng ở Montana và Dakota làm thiệt hại mùa màng và cỏ dùng làm thức ăn cho bò gây mất mát nông nghiệp lên đến 2,6 tỉ USD.

Hạn hán chớp nhoáng cũng có thể gia tăng rủi ro cháy rừng, gây thiếu hụt nguồn cung cấp nước công cộng và làm giảm dòng chảy, gây nguy hại cho cá và đời sống ở dưới nước khác.

 

Những hình ảnh vệ tinh nầy cho thấy sự phát triển hạn hán chớp nhoáng ở miền Đông Nam Hoa Kỳ vào đầu tháng 9 năm 2019.  Sự kiện bắt đầu khi một luồng không khí áp suất cao ương ngạnh treo lơ lững trên vùng trong vài tuần, mang lại nhiệt độ phá kỷ lục, không khí khô và rất ít mưa.  Áp lực bốc hơi là cách đo bao nhiêu “khát” của khí quyển. [Ảnh: NASA Earth Observatory]

Mưa ít, không khí ấm hơn

Hạn hán chớp nhoáng thường là kết quả của một kết hợp mưa thấp hơn bình thường và nhiệt độ cao hơn.  Cùng nhau, những yếu tố nầy làm giảm độ ẩm chung của mặt đất.

Nước tuần hoàn liên tục giữa đất và khí quyển.  Trong điều kiện bình thường, độ ẩm từ nước mưa hay tuyết tích tụ trong đất trong mùa mưa.  Cây cối hút nước qua rễ và nhả hơi nước vào không khí qua lá, một tiến trình được gọi là bốc thoát.  Một số độ ẩm cũng trực tiếp bốc hơi từ đất vào không khí.

Các nhà khoa học ám chỉ đến số nước có thể được chuyển từ đất vào khí quyển như nhu cầu bốc hơi – một cách đo đạc bao nhiêu “khát” của khí quyển.  Nhiệt độ cao hơn làm tăng nhu cầu bốc hơi, làm cho nước bốc hơi nhanh hơn.  Khi đất chứa đủ độ ẩm, nó có thể đạt được nhu cầu nầy.

Nhưng nếu độ ẩm của đất cạn kiệt – thí dụ, nếu mưa rơi dưới mức bình thường trong nhiều tháng – thì bốc hơi từ mặt đất không thể cung cấp tất cả độ ẩm mà một khí quyển khát nước đòi hỏi.  Độ ẩm giảm ở mặt đất làm tăng nhiệt độ không khí ở mặt đất, làm khô thêm đất.  Nhưng tiến trình nầy khuếch đại lẫn nhau, làm cho vùng càng ngày càng nóng và khô.

 

Nước tuần hoàn liên tục giữa đất và khí quyển –

 thỉnh thoảng trực tiếp, thỉnh thoảng qua cây cối. [Ảnh: USGS]

 

Các vùng ẩm ướt có thể có hạn hán chớp nhoáng

Hạn hán chớp nhoáng bắt đầu nhận được nhiều chú ý ở Hoa Kỳ, sau khi các sự kiện đáng chú ý trong năm 2012, 2016 và 2017 làm giảm năng suất hoa màu và làm tăng rủi ro cháy rừng.  Trong năm 2012, nhiều nơi ở vùng Trung Tây có điều kiện mưa gần bình thường đến tháng 5 rơi trên điều kiện hạn hán nghiêm trọng trong tháng 6 và 7 gây thiệt hại trên 30 tỉ USD.

New England, thường là một trong những vùng ẩm hơn của Hoa Kỳ, hứng chịu hạn hán chớp nhoáng trong mùa hè năm 2022, với các nơi gồm có Boston và Rhode Island chỉ nhận được một phần của lượng mưa bình thường.  Trên khắp Massachusetts, mực nước thấp nguy cấp buộc các thị trấn phải ra lệnh cư dân hạn chế nước.

 

Quy hoạch cho hạn hán chớp nhoáng trong khí hậu thay đổi

Hạn hán cổ điển, như Dust Bowl của thập niên 1930s hay hạn hán 22 năm hiện nay trên khắp miền tây nam Hoa Kỳ, phát triển trong những thời khoảng nhiều năm.  Các nhà khoa học dựa vào các dụng cụ theo dõi và tiên đoán, chẳng hạn như đo đạc nhiệt độ và lượng mưa, cũng như các mô hình, để tiên đoán sự tiến hóa của chúng.

Tiên đoán các sự kiện hạn hán chớp nhoáng xảy ra trong thời gian hàng tháng hay hàng tuần thì khó hơn với dụng cụ và dữ kiện hiện nay, phần lớn vì bản chất hỗn loạn của thởi tiết và những giới hạn trong các mô hình thời tiết.  Đó là lý do tại sao những nhà tiên đoán thời tiết thường không làm tiên đoán quá 10 ngày – có nhiều thay đổi có thể xảy ra trong thời gian lâu hơn.

Và lề lối khí hậu có thể biến chuyển từ năm nầy qua năm khác, thêm vào sự thách thức.  Thí dụ, Boston có một mùa hè rấ ẩm ướt trong năm 2021 trước khi mùa hè rất khô trong năm 2022.

Các nhà khoa học dự đoán thay đổi khí hậu làm cho mưa thay đổi nhiều hơn, nhất là các vùng ẩm ướt như Đông Bắc Hoa Kỳ.  Điều nầy làm cho việc tiên đoán khó hơn và chuẩn bị cho hạn hán chớp nhoáng trước lâu hơn.

Nhưng các dụng cụ theo dõi mới để đo đạc nhu cầu bốc hơi có thể cung cấp cảnh báo sớm cho các vùng có điều kiện bất thường.  Tin tức từ những hệ thống nầy có thể cho nông dân và các cơ sở tiện ích đủ thời gian để điều chỉnh hoạt động của họ và tối thiểu hóa rủi ro của họ.