Các quốc gia sông Mê Kông đối mặt với các chi phí ẩn nấp từ các con đập của Trung Quốc - Mekong River nations face the hidden costs of China's dams

Châu Trần 

28/12/2018

MKR-( nikkei – 09/05/2018 ) Hàng chục dự án thủy điện đe dọa ngành nông nghiệp và đánh bắt thủy sản ở Đông Nam Á. Bởi YUKAKO ONO, phóng viên báo Nikkei, Nhật bản.

Cuộc sống người dân khu vực ven sông Mekong

Sam In, một nông dân trồng lúa 48 tuổi ở tỉnh Stung Treng, phía đông bắc Campuchia, không bao giờ biết rằng người dân phải trả tiền nước cho đến khi anh ta bị buộc phải rời khỏi nhà của mình trên bờ sông Mê Kông hai năm trước.

Cùng với hàng trăm hộ gia đình khác, Sam In và gia đình 10 thành viên của anh đã được di dời để mở đường cho việc phát triển đập khiến toàn bộ ngôi làng của anh, Sre Sronok, chìm dưới nước. 

Bây giờ họ sống trong một ngôi làng mới được tạo ra, nơi những ngôi nhà được chính phủ tài trợ với những mái nhà màu xanh giống hệt nhau được cất ngay ngắn trên một khu đất rộng rãi, nhiều bụi. Thay vì một dòng sông, có một con đường quốc gia chạy dọc theo ngôi làng.

"Chi phí sinh hoạt của chúng tôi đã tăng mạnh," Sam In, cũng là phó trưởng thôn cho biết. "Chúng tôi đã phải mua nước mà chúng tôi trước đây dùng để trồng lúa, uống, nấu ăn và tắm. Tất cả đều được sông cung cấp miễn phí."

Chính phủ đã cung cấp cho gia đình anh 2 ha đất để trồng lúa. Nhưng không có hệ thống tưới tiêu phù hợp hoặc thiết bị canh tác đàng hoàng để cày xới đất, được chính phủ hứa hẹn khi họ đồng ý di dời. Năng suất trồng lúa chưa bằng một nửa so với những cánh đồng trong ngôi làng cũ của họ.

Ảnh 1: Sam In và gia đình anh nằm trong số dân làng bị di dời bởi đập Lower Sesan 2. (Ảnh của Ken Kobayashi)

Những cánh đồng cũ đó, cách nơi này khoảng 20km, đã bị nhấn chìm vào nước hồi tháng 9 năm 2017 khi nước lũ từ đập Lower Sesan 2 được đóng cửa để tạo ra một hồ chứa nước rộng 33.000 ha. 

Con đập trị giá 816 triệu USD, nằm cách sông Mê Kông chỉ 25km, dự kiến sẽ tạo ra 400 megawatt điện khi đi vào hoạt động vào cuối năm nay, sẽ trở thành con đập lớn nhất ở Campuchia.

Người dân của làng Sre Sronok, trong đó có Sam In, đã phản đối kế hoạch này từ khi nó được phổ biến vào khoảng 10 năm trước. Chính phủ giải thích rằng điện được tạo ra từ các con đập sẽ có lợi cho cả nước. 

"Họ nói rằng các nước như Lào cũng đang tạo ra điện sử dụng từ tài nguyên nước sông Mê Kông và đất nước chúng tôi cần xây dựng các đập để ngừng mua điện và giảm chi phí điện", Sam In nói. 

"Nhưng tôi nghĩ điện sẽ có lợi cho người dân thành phố hơn, chứ không phải cho chúng tôi, trừ khi chính phủ cho chúng tôi một khoản giảm giá đặc biệt mà họ đã từ chối thực hiện."

Con đập còn có thể có những hậu quả không mong muốn khác. 

Các rắc rối cho các nước hạ nguồn sông Mekong

Ngoài những vấn đề mà Sam In và các nước láng giềng đang gặp phải, việc xây dựng đập dự kiến sẽ khiến nguồn cung thủy sản giảm mạnh, thay đổi dòng nước, giảm trầm tích dòng sông và các chất dinh dưỡng quan trọng cung cấp cho các vụ lúa ở Việt Nam và các nước sông Mê Kông khác. 

Một nghiên cứu năm 2012 của Viện Hàn lâm Khoa học Quốc gia Hoa Kỳ kết luận rằng con đập sẽ đe dọa hơn 50 loài cá.

Các chuyên gia và các nhóm chiến dịch từ lâu đã lập luận rằng những lợi ích kinh tế từ việc phát điện của đập là đáng nghi ngờ do lưu lượng nước thấp trong mùa khô kéo dài bảy tháng của khu vực. 

Bất chấp những lo ngại như vậy, Campuchia vẫn đã đẩy mạnh kế hoạch với sự hậu thuẫn của một công ty điện lực nhà nước lớn của Trung Quốc, bắt đầu từ năm 2012.

Công ty năng lượng quốc tế Hydrolancang của Trung Quốc, một công ty con của Tập đoàn Huaneng, là nhà đầu tư lớn nhất trong dự án, với 51% cổ phần, trong khi Tập đoàn Hoàng gia Campuchia và một công ty con của Tập đoàn Điện lực Việt Nam kiểm soát lần lượt 39% và 10%. 

Ảnh: Một biển báo đường mới chỉ vào "con đập lớn" được thiết lập gần các cổng được bảo vệ nghiêm ngặt dẫn đến vị trí đập được viết bằng tiếng Khmer và tiếng Trung Quốc.

Việc xây dựng đập của Trung Quốc đã gây tranh cãi, cả các nước thượng nguồn của dòng sông và ngày càng tăng ở Đông Nam Á, về đang thay đổi đáng kể sinh kế của 60 triệu người sống trong khu vực sống phụ thuộc vào sông Mê Kông, nguồn nước, giao thông và thủy lợi.

Sự kiểm soát của nguồn nước đối với thượng nguồn nước là mối quan tâm thường xuyên và đặc biệt đối với các quốc gia xa hơn về phía nam. 

Một số chuyên gia so sánh rủi ro an ninh nguồn nước của các quốc gia hạ lưu sông Mê Kông – trong đó có rủi ro đối với nguồn cung cấp thực phẩm và hoạt động thương mại của họ - giống như việc tự xây dựng các đảo nhận tạo đang gây tranh cãi của Trung Quốc ở Biển Đông.

Ảnh: Một ngư dân ở Lào cố gắng làm sạch các mảnh vụn từ bẫy cá tre truyền thống. Nhiều người Lào phụ thuộc vào sông Mê Kông về lương thực và sinh kế của họ. (Ảnh của Thomas Cristofoletti / Ruom)

"Những gì đập Trung Quốc đã làm bằng cách làm tổn hại sông Mê Kông và không quan tâm đối với các nước hạ nguồn là tương tự và hoạt động giống như việc xây dựng và trang bị vũ khí cho các đảo nhân tạo đang diễn ra ở Biển Đông", Thitinan Pongsudhirak, giám đốc Viện An ninh và Nghiên cứu Quốc tế tại Đại học Chulalongkorn của Thái Lan cho biết. 

"Cách tiếp cận của Bắc Kinh đơn giản như đang gây tranh cãi, làm cho tất cả mọi người thấy: Xây dựng trước, nói chuyện sau."

Lợi ích các nước bị ảnh hưởng

Con sông Mê Kông dài 4.800 km bắt đầu từ cao nguyên Tây Tạng ở Trung Quốc và chạy qua tỉnh Vân Nam vào Đông Nam Á --Myanmar, Lào, Thái Lan và Campuchia - sau đó chảy vào Việt Nam, nơi nó chảy ra Biển Đông. 

Đây là con sông dài thứ 12 trên trái đất và tự hào có nhiều loài cá đa dạng nhất trên thế giới, chỉ đứng sau sông Amazon.

Nguồn nước của sông Mê Kông chạy tự do hơn hầu hết các con sông lớn của thế giới, vì việc xây dựng đập và các dự án khác đã bị phá hủy bởi các cuộc chiến ở Việt Nam và Campuchia, theo Courtney Weatherby, một nhà phân tích tại Trung tâm cố vấn Think Tank của Hoa Kỳ. 

Mặc dù Thái Lan và Việt Nam đã xây dựng nhiều đập dọc theo các phần của dòng sông, nhưng nhu cầu phối hợp khu vực trở nên rõ ràng khi Trung Quốc bắt đầu ngăn chặn thượng nguồn sông Mê Kông vào những năm 1990 mà không cần tham khảo ý kiến với các nước hạ nguồn.

Nền kinh tế của tất cả các nước sông Mê Kông dựa vào sông, nhưng theo những cách riêng biệt. Trung Quốc và Lào chủ yếu xem sông Mê Kông là nguồn năng lượng sản xuất điện. 

Campuchia - và nhiều người dân địa phương ở Lào và Thái Lan - phụ thuộc vào nghề đánh bắt cá hoang dã ở sông Mê Kông để cung cấp protein, sản xuất lương thực và mưu sinh của họ. 

20 triệu người sống ở đồng bằng sông Cửu Long phụ thuộc vào sự lắng đọng tự nhiên của trầm tích và các chất dinh dưỡng từ dòng chảy của dòng sông cho cây lúa và nghề đánh bắt thủy sản của họ.

Với rất nhiều lợi ích chồng chéo, các quốc gia Mê Kông cần chia sẻ thông tin tốt hơn và "quản lý chính trị về các lợi ích trao đổi không thể tránh khỏi giữa các quốc gia", Weatherby nói.

Sự phối hợp như vậy ngày càng phức tạp hơn khi Trung Quốc đang tài trợ xây dựng đập ở các nước lưu vực thấp và kém phát triển như Campuchia và Lào. 

Trong số 11 con đập được lên kế hoạch trên dòng chính hạ nguồn sông Mê Kông, có sáu đập được Trung Quốc hậu thuẫn, theo tổ chức phi chính phủ có trụ sở tại Hoa Kỳ International Rivers. 30 đập khác được lên kế hoạch xây dựng trên các nhánh sông.

Nhật bản và các nước phương tây ngăn cản xây đập thủy điện

Tuy nhiên, khi Trung Quốc đang thúc đẩy tiến trình, các nhà đầu tư khác - bao gồm các nước phương Tây và Nhật Bản - đang cố gắng ngăn cản sự phát triển các đập sông Mê Kông. 

Chẳng hạn, Ngân hàng Phát triển Châu Á do Nhật Bản đứng đầu đã tạm dừng tài trợ cho các dự án thủy điện trên dòng chính sông Mê Kông vì "những tác động tiêu cực tiềm tàng của các dự án thủy điện chính là đáng kể", Andrew Jeffries, giám đốc bộ phận năng lượng của bộ phận Đông Nam Á của tổ chức này nói. . 

Nhật Bản đã cam kết hỗ trợ cơ sở hạ tầng 6 tỷ đô la khác cho các quốc gia Mê Kông vào năm 2015 trong nỗ lực tăng cường ảnh hưởng trong khu vực, nhưng điều đó sẽ hết hạn trong năm nay.

Các quan chức Trung Quốc đã đóng khung hoạt động của họ là khuyến khích các nước khác rút ra được các lợi ích từ dòng sông.

Ảnh: Những con chim tụ tập trên một bãi cát ở sông Mê Kông bị lộ ra bởi mực nước thấp bất thường gần Chiang Rai. (Ảnh của Takaki Kashiwabara)

Ảnh: Đập Sesan 2 sẽ là đập lớn nhất ở Campuchia khi nó bắt đầu hoạt động đầy đủ vào cuối năm nay. (Ảnh của Thomas Cristofoletti / Ruom)

 Campuchia có được lợi ích gì

"Campuchia có được lợi ích gì từ các đập thượng nguồn hay không? Không có gì", Li Hong, đại diện thường trực của Trung Quốc tại Ủy ban Kinh tế và Xã hội Liên Hợp Quốc ở Châu Á và Thái Bình Dương, cho biết tại một hội nghị về sông Mê Kông được tổ chức tại Campuchia vào tháng Tư. 

"Nhưng Campuchia có thể hưởng lợi bằng cách phát triển các con đập trên nước mình. Tất cả chúng ta nên được hưởng lợi từ dòng sông."

Somchit Chittapong đã miệt mài trên sông Mê Kông trong hơn 40 năm ở tỉnh Chiang Rai phía bắc Thái Lan, nhưng vào một ngày tháng ba năm nay, ông nhận thấy rằng mực nước thấp bất thường.

"Bạn có thể thấy đàn vịt ở đó không?" anh hỏi, chỉ vào một bãi cát gần đó. "Chúng không bao giờ đến đây vào thời điểm này trong năm vì hòn đảo đó thường ở dưới nước."

Somchit ra hiệu về phía một chiếc thuyền đậu trên bờ sông mà anh ta nói là của anh trai mình, người đã chuyển chở cao su đến Trung Quốc. Chiếc thuyền đã bị mắc kẹt trong hơn năm ngày.

Đây chỉ là một trong nhiều tàu chở hàng hoạt động từ Chiang Rai, trung tâm xuất khẩu chính phía bắc của Thái Lan sang Trung Quốc, bị mắc kẹt vào đầu tháng 3 do mực nước thấp bất thường gây ra bởi ngưng dòng chảy bất thường các con đập Trung Quốc ở thượng nguồn.

Các doanh nghiệp trong nước đã kêu gọi Trung Quốc chia sẻ lịch trình xả nước từ các con đập. 

Trung Quốc đồng ý công bố thông tin hàng ngày từ các tháng mùa mưa từ tháng 6 đến tháng 10, nhưng không phải trong các giai đoạn còn lại của năm. Phía Trung Quốc gọi thông tin đập là "vấn đề nội bộ".

"Trung Quốc thật điên rồ", Pakaimas Vierra, phó chủ tịch phòng thương mại của tỉnh Chiang Rai nói. "Họ không cung cấp trước các thông tin cho chúng tôi vì vậy chúng tôi không thể lập kế hoạch kinh doanh. Hàng tồn kho đang chồng chất."

Pakaimas cho biết có hàng chục tàu thuyền chở đầy hàng hóa cho Trung Quốc cập cảng dọc theo bờ sông giữa Myanmar và Lào vào giữa tháng 3 mà không thể đi xa hơn vì vùng nước nơi này nông. 

Một nhà xuất khẩu ước tính khoảng 60 chiếc thuyền đã bị mắc cạn. Các chuyên gia cho rằng, việc dư thừa nguồn cung điện ở tỉnh Vân Nam có thể đã dẫn đến việc ngừng đột ngột dòng nước từ các đập trên sông Lancang, thượng nguồn Mekong.

Giao thương với các quốc gia khác, đặc biệt với Trung Quốc, là nguồn thu chính của tỉnh Chiang Rai, nằm gần Tam giác vàng, nơi sông Mê Kông tạo thành biên giới giữa Thái Lan, Lào và Myanmar. 

Các chuyên gia cho biết, tiềm năng Trung Quốc gây thiệt hại kinh tế với việc kiểm soát dòng nước là mối lo ngại lớn đối với các nước hạ nguồn, các chuyên gia cho biết.

"Đập nước của Trung Quốc ở thượng nguồn sông Mê Kông từ lâu đã được coi là rủi ro địa chính trị đối với các quốc gia ven sông vùng hạ nguồn ", Thitinan thuộc Đại học Chulalongkorn nói.

Ảnh: Trầm tích do sông Mê Kông mang lại cho đất nông nghiệp màu mỡ. 

(Ảnh của Ken Kobayashi)

Ảnh: Học sinh ở làng nổi Chnok Trou ở Campuchia (Ảnh của Ken Kobayashi)

Hoạt động từ Trung quốc

Nhưng Bắc Kinh cũng đã thể hiện kỹ năng ngoại giao khéo léo của mình. Trong đợt hạn hán năm 2016, họ tuyên bố sẽ giải phóng nước từ đập thượng nguồn trong một tháng để giảm bớt khó khăn nguồn nước, một nỗ lực nhằm giảm căng thẳng với các nước láng giềng phía nam - đặc biệt đối với Việt Nam.

Các nước ở lưu vực hạ nguồn đã gặp khó khăn trong việc ngăn cản Trung Quốc, nơi đã trở thành một trong những đối tác thương mại và nhà đầu tư lớn nhất trong khu vực. 

Thương mại song phương giữa Trung Quốc và năm quốc gia ven sông đạt tổng cộng 220 tỷ đô la trong năm 2017, tăng 16% so với năm trước, trong khi đầu tư đạt 42 tỷ đô la.

Ủy ban sông Mê Kông, một tổ chức liên chính phủ của các quốc gia ven sông Mê Kông, không bao gồm Trung Quốc; nhiều chuyên gia tin rằng Trung quốc không cộng tác do ủy ban đã nhận tài trợ từ nhóm các nước phương Tây. 

Bốn quốc gia thành viên - Thái Lan, Lào, Campuchia và Việt Nam - phần lớn đã thất bại trong các cuộc đàm phán hiệu quả về các tác động xuyên biên giới với nước láng giềng hùng mạnh nhất.

Thay vào đó, các nước đang đầu tư vào Trung Quốc với tư cách là một nhà đầu tư - một vai trò mà Bắc Kinh rất vui khi thực hiện. Khu vực hạ lưu sông Mê Kông đã trở thành một trọng tâm của Sáng kiến Vành đai và Con đường do ông Tập Cận Bình, chủ tịch Trung Quốc đề xuất.

Năm 2014, Trung Quốc đã khởi xướng Khung hợp tác sông Lancang-Mekong, hay LMC, nơi đang cung cấp một loạt các chương trình viện trợ cho năm quốc gia ven sông. 

Trong hội nghị thượng đỉnh LMC hồi tháng 1, Thủ tướng Li Keqiang đã hứa rằng Trung Quốc sẽ cung cấp khoản vay 7 tỷ nhân dân tệ (1,08 tỷ USD), thêm vào 10 tỷ nhân dân tệ đã hứa trước đó. 

Trung quốc cũng sẽ thêm một khoản tín dụng trị giá 5 tỷ đô la vào đầu khoản 10 tỷ đô la đã cam kết trước đây cho đầu tư cơ sở hạ tầng trong khu vực. 

Các chuyên gia cho biết Trung Quốc muốn thể hiện sự lãnh đạo của mình đối với các nước hạ nguồn và cải thiện hình ảnh của mình thông qua LMC, sáng kiến đa phương đầu tiên do Trung Quốc lãnh đạo ở khu vực sông Mê Kông.

Ảnh: Sak Seam, trưởng làng Chnok Trou, ngồi trên chiếc võng làm bằng lưới đánh cá nhỏ bất hợp pháp. (Ảnh của Ken Kobayashi)

Ảnh: Ngôi làng nổi Chnok Trou ở Campuchia (Ảnh của Ken Kobayashi)

Tác động tiêu cực của các đập thủy điện

Tuy nhiên, sự nhấn mạnh vào lợi ích của thủy điện đã đi ngược lại với những phát hiện của các nghiên cứu khác nhau nói rằng tác động tiêu cực của các đập đã vượt xa lợi ích của việc tăng cường kết quả đối với các nguồn cung cấp điện. 

Một bài báo năm 2017 do Đại học Mae Fah Luang của Thái Lan xuất bản đã phát hiện ra rằng nếu tất cả các dự án đập 40 kế hoạch trên dòng chính và phụ lưu của sông Mê Kông được xây dựng vào năm 2030, tác động kinh tế ròng đối với bốn quốc gia lưu vực hạ nguồn sẽ là âm 7,3 tỷ USD. 

Sự mất mát từ sự sụt giảm trong đánh bắt thủy sản lớn hơn lợi ích từ 110.000 gigawatt giờ điện được tạo ra, báo cáo cho biết.

Tuy nhiên, "việc xây dựng các con đập ở hạ lưu sông Mê Kông thường được tiến hành mà không có đánh giá toàn diện về tác động đối với dòng sông và cộng đồng địa phương", Maureen Harris, giám đốc chương trình Đông Nam Á tại International Rivers cho biết.

Một số người làm việc trên sông trở lại quan điểm này. Ông Lê Hồng Đức, 60 tuổi, một nông dân nuôi cá ở tỉnh Đồng Tháp, gọi xây đập trên sông để sản xuất điện là "phát triển không bền vững".

"Nếu họ xây đập, gây thiếu nước, chúng tôi phải giảm trang trại thủy sản và chuyển sang kinh doanh ngành nghề khác", ông Đức nói. "Điều đó không đáng để đánh đổi môi trường và nước của các dòng sông để lấy điện."

Ảnh: Hồ Tonle Sap cung cấp hơn một nửa tổng số cá đánh bắt của Campuchia.

 (Ảnh của Ken Kobayashi)

Nhu cầu về điện là có thật, tuy nhiên. Campuchia tuyên bố sẽ kết nối 70% hộ gia đình với mạng lưới điện vào năm 2030, tăng khoảng 50%. 

Chi phí điện đắt đỏ của đất nước, trong số cao nhất trong khu vực, đang khiến các doanh nghiệp không thể tham gia thị trường và thiết lập các hoạt động quy mô lớn.

Lào, quốc gia nghèo nhất trong khu vực, đã tích cực nhất trong việc phát triển các con đập trên sông Mê Kông. 

Đất nước không giáp biển hy vọng sẽ bán điện cho các nước láng giềng và trở thành "nguồn năng lượng, cục pin của Đông Nam Á", mặc dù lợi ích cho các người dân của họ không rõ ràng.

Thái Lan, nước tiêu thụ điện lớn nhất trong khu vực, đã trở thành nhà đầu tư chủ lực cho các dự án thủy điện ở Lào và Campuchia. Việt Nam cũng đang mua từ hai nước này.

Hoa Kỳ và Nhật Bản nên chống lại áp lực mạnh mẽ xây đập của Trung Quốc bằng cách thúc đẩy các giải pháp thay thế cho thủy điện, ông Nguyễn Hữu Thiện, một nhà sinh thái học độc lập tại Việt Nam và chuyên gia về đồng bằng sông Cửu Long cho biết. 

"Nếu các cường quốc như Mỹ và Nhật Bản có thể thấy rằng vấn đề Mê Kông là vấn đề an ninh phi truyền thống nghiêm trọng ảnh hưởng đến hòa bình và ổn định của khu vực, họ nên nghiêm túc và giúp thúc đẩy phát triển các nguồn năng lượng tái tạo như năng lượng mặt trời và gió", ông Thiện nói.

Thời gian khó khăn cho ngư dân

Giống như những ngư dân khác trên hồ Tonle Sap của Campuchia, người lính Hải quân Oeru đã chứng kiến sự sụt giảm đánh bắt cá của mình trong những năm gần đây. 

Tonle Sap là hồ nước ngọt lớn nhất ở Đông Nam Á và cung cấp hơn một nửa tổng lượng cá đánh bắt của Campuchia. 

Khoảng 60% lượng nước của nó đến từ sông Mê Kông, và sự phát triển đập ở thượng nguồn đang làm gián đoạn việc di cư của cá. Người lính Hải quân Oeru nói rằng sản lượng đánh bắt của ông đã giảm gần một nửa trong thập kỷ qua.

Việc sản lượng đánh bắt cá thấp hơn đang khiến một số ngư dân sử dụng các phương pháp đánh bắt bất hợp pháp, chẳng hạn như sử dụng lưới mắt lưới nhỏ để bắt cá con. Điều này chỉ làm cho vấn đề tồi tệ hơn.

Nhưng đối với người lính Hải quân Oeru 31 tuổi, những lý do đằng sau việc giảm sinh kế của anh dường như còn rất xa.

"Tôi đã nghe nói về một số con đập chính phủ xây dựng trên sông để lấy điện nhưng tôi không nghĩ rằng nó có liên quan đến tôi", ông nói. "Tất cả những gì chúng tôi muốn là có nhiều cá hơn để chúng tôi có thể tồn tại."

Bởi YUKAKO ONO, phóng viên báo Nikkei, Nhật bản.

Tham khảo:

https://asia.nikkei.com/Spotlight/Cover-Story/Mekong-River-nations-face-the-hidden-costs-of-China-s-dams

Mekong River nations face the hidden costs of China's dams

Dozens of projects threaten agriculture and fishing in Southeast Asia

YUKAKO ONO, Nikkei staff writer May 09, 2018 13:16 JST

STUNG TRENG, Cambodia -- Sam In, a 48-year-old rice farmer from Cambodia's northeastern province of Stung Treng, never knew that people paid for water until he was forced to move out of his home on the banks of a Mekong River tributary two years ago.

Along with hundreds of other households, Sam In and his 10-member family were relocated to make way for a dam development that left his entire village, Sre Sronok, underwater. Now they live in a newly created village where government-funded houses with identical blue rooftops are neatly lined up on a spacious, dusty plot of land. Instead of a river, a national road runs alongside the village.

"Our cost of living has risen drastically," said Sam In, who is also the deputy village head. "We have to buy the water we use for rice farming, drinking, cooking and bathing. It all used to come from the river, for free."

The government provided the family with 2 hectares of land to use for rice farming. But with no proper irrigation system or decent farming equipment to plow the land, which were promised by the government when they agreed to relocate, productivity is less than half that of the fields in their old village.

Those fields, about 20km away, were submerged in September 2017 when the floodgates of the Lower Sesan 2 Dam were closed to create a 33,000-hectare water reservoir. The $816 million dam, located just 25km from the Mekong River, is expected to generate 400 megawatts of electricity when it comes into full operation later this year, becoming the largest dam in Cambodia.

The people of the Sre Sronok village, including Sam In, were opposed to the plan when it was presented about 10 years ago. The government explained that the electricity generated from the dams would benefit the entire country. "They said that countries like Laos are generating electricity using the Mekong River water resources and our country needed to build our own dams in order to stop buying from them and lower electricity cost," Sam In said. "But I think it will benefit the city people more, not us, unless the government gives us special discounts which they have refused to do."

The dam may have other unwanted consequences. Beyond the problems Sam In and his neighbors are experiencing, the dam construction is expected to result in a sharply reduced supply of fish, a change in the water flow and a reduced riverbed sediments that provide crucial nutrients to the rice crop in Vietnam and other Mekong countries. A 2012 study by the U.S. National Academy of Sciences concluded that the dam would threaten more than 50 fish species.

Experts and campaign groups have long argued that the economic benefits from the dam's electricity generation are questionable given the area's low water flow during the seven-month dry season. Despite such concerns, Cambodia pushed through the plan with the backing of a major Chinese state-owned power company, which stepped in in 2012.

China's Hydrolancang International Energy, a subsidiary of Huaneng Group, is the largest investor in the project, with a 51% stake, while Cambodia's Royal Group and a subsidiary of Electricity of Vietnam control 39% and 10%, respectively. A new road sign pointing to the "great dam" set up near the strictly guarded gates leading to the dam site is written in Cambodian Khmer and Chinese.

China's controversial dam building -- both on its section of the river upstream and, increasingly, in Southeast Asia -- is dramatically changing the livelihoods of many of the 60 million people living in the region who depend on the Mekong for water, fish, transportation and irrigation.

Its control of the water upstream is a particular source of friction and concern to the countries further south. Some experts compare the downstream Mekong countries' water security risk -- which includes risks to their food supplies and commercial activity -- to China's controversial island-building in the South China Sea

A fisherman in Laos attempts to clean debris from a traditional bamboo fish trap. Many Laotians depend on the Mekong for their food and livelihoods. (Photo by Thomas Cristofoletti/Ruom)

"What China has done by damming the Mekong and gaining undue leverage over downstream countries is analogous and connected to its ongoing construction and weaponization of artificial islands in the South China Sea," said Thitinan Pongsudhirak, director of the Institute of Security and International Studies at Thailand's Chulalongkorn University. "Beijing's approach is as simple as it is controversial, for all to see: build first, talk later."

The 4,800-km long Mekong River starts in the Tibetan Plateau in China and runs through Yunnan Province into Southeast Asia --Myanmar, Laos, Thailand and Cambodia -- then down into Vietnam, where it exits into the South China Sea. It is the 12th-longest river on earth and boasts some of the most diverse fish species in the world, second only to the Amazon.

The waters of the Mekong run freer than most of the world's major rivers, as dam-building and other projects were forestalled by the wars in Vietnam and Cambodia, says Courtney Weatherby, an analyst at the Stimson Center, a U.S. think tank. Although Thailand and Vietnam have dammed parts of the river, the need for regional coordination became clear when China started damming the upper Mekong in the 1990s without consulting with the downstream countries.

The economies of  all the Mekong countries rely on the river, but in distinct ways. China and Laos largely see the Mekong as a source of electricity production. Cambodia -- and many locals in Laos and Thailand -- depend on the bountiful wild-catch fisheries in the Mekong for protein, food production and their livelihoods. The 20 million people living in Vietnam's Mekong Delta depend on the natural deposit of sediments and nutrients from the river's flow for their rice crops and fishing.

With so many overlapping interests, the Mekong countries need better information-sharing and "political management of inevitable tradeoffs between each nation's interests," Weatherby said.

Such coordination is growing more complex now that China is funding dam-building in the less developed lower basin countries such as Cambodia and Laos. Of the 11 dams planned on the Mekong's lower mainstream, six are backed by China, according to U.S.-based non-government organization International Rivers. Another 30 dams are planned on the tributaries.

Yet as China pushes ahead, other investors -- including Western countries and Japan -- are pulling back on Mekong dam development. The Japan-led Asian Development Bank, for example, has halted financing for hydropower projects on the Mekong mainstream because "the potentially negative impacts of mainstream hydropower projects are substantial," said Andrew Jeffries, director of the energy division of the institution's Southeast Asia department. Japan pledged $6 billion in other infrastructure aid to Mekong nations in 2015 in a bid to enhance its influence in the region, but that expires this year. 

Chinese officials frame their activity as encouraging other countries to draw benefits from the river.

Birds gather on a sandbar in the Mekong River that was exposed by unusually low water levels near Chiang Rai. (Photo by Takaki Kashiwabara)

"What benefit does Cambodia get from upstream dams? Nothing," Li Hong, China's permanent representative to the United Nations Economic and Social Commission for Asia and the Pacific, said at a Mekong River conference held in Cambodia in April. "But Cambodia can benefit by developing its own dams. We should all benefit from the river."

Geopolitical risk

Somchit Chittapong has been plying the Mekong River for more than 40 years in northern Thailand's Chiang Rai Province, but on a March day this year he noticed that the water was unusually low.

"Can you see the flock of ducks there?" he asked, pointing to a nearby sand bank. "They never come here at this time of the year because that island is normally under water."

Somchit gestured toward a boat beached on the riverbank that he said was owned by his brother, who had been shipping rubber to China. The boat had been stranded for more than five days.

It was just one of many cargo boats operating from Chiang Rai, Thailand's main northern export hub to China, stranded in early March due to unusually low water levels caused by the sudden stoppage of flows by Chinese dams upstream.

Local businesses have called on China to share its schedules for releasing water from the dams. China agreed to release daily information from the rainy season months of June to October, but not for the rest of the year. The Chinese side refers to the dam information as "internal matters."

"China is crazy," said Pakaimas Vierra, vice chairman of Chiang Rai's chamber of commerce. "They give us no information in advance so we cannot plan business at all. Inventories are piling up."

Pakaimas said there were dozens of boats loaded with goods for China docked along the banks of the river between Myanmar and Laos in mid-March that could go no further because of the shallow waters. One exporter estimated about 60 boats had been stranded.

Experts said that excess supply of electricity in Yunnan Province could have led to the abrupt stoppage of water flow from the Lancang dams.

Trade with other countries, especially China, is the major source of revenue for Chiang Rai, located near the storied Golden Triangle, where the Mekong forms the borders between Thailand, Laos and Myanmar. The potential for China to inflict economic damage with its control of the water flow is a major concern for downstream countries, experts say.

"China's damming of the upper Mekong has long been considered a geopolitical risk for the lower riparian states," Thitinan of Chulalongkorn University said.

But Beijing has also displayed deft water diplomacy skills. During a 2016 drought, it announced it would release water from its upstream dam for one month to ease water conditions, an effort to reduce tensions with its southern neighbors -- especially Vietnam.

The lower basin countries have found it difficult to push back against China, which has become one of the largest trade partners and investors in the region. Bilateral trade between China and the five riparian countries totaled $220 billion in 2017, up 16% from the year earlier, while investment reached $42 billion.

The Mekong River Commission, an intergovernmental organization of the Mekong riparian countries, does not include China; many experts believe it opted out due to the group's funding from Western countries. The four member countries -- Thailand, Laos, Cambodia and Vietnam -- have largely failed to have fruitful discussions about the transboundary effects with its most powerful neighbor.

Instead, the countries are banking on China as an investor-- a role Beijing is happy to play. The lower Mekong area has become a focus of the Belt and Road Initiative championed by Xi Jinping, China's president.

In 2014, China initiated the Lancang-Mekong River Cooperation Framework, or LMC, which is providing a host of aid programs to the five riparian countries. In an LMC summit in January, Premier Li Keqiang promised that China will provide 7 billion yuan ($1.08 billion) in loans, adding to the 10 billion yuan already promised. It would also add a $5 billion credit line on top of the previously committed $10 billion for infrastructure investment in the region. Experts say China wants to demonstrate its leadership to the downstream countries and improve its image through the LMC, the first multilateral initiative led by China in the Mekong area

Yet the emphasis on hydropower runs counter to the findings of various studies that say the negative impacts of dams outweigh the benefits of the resulting boost to electricity supplies. A 2017 paper published by Thailand's Mae Fah Luang University found that if all the 40-plus planned dam projects on the Mekong's mainstream and tributaries are built by 2030, the net economic impact on the four lower basin countries will be a negative $7.3 billion. The loss from the drop in fishery catch is larger than the benefit from the 110,000 gigawatt-hours of electricity generated, the report said.

However, "construction of dams in the lower Mekong has typically proceeded without comprehensive assessments of impacts on the river and its local communities," said Maureen Harris, Southeast Asia program director at International Rivers.

Some who work on the river back this view. Le Hong Duc, 60, a fish farmer in Vietnam's Dong Thap Province, called damming the river to produce electricity "unsustainable development."

"If they build the dams, causing lack of water, we have to reduce fisheries farms and move to other businesses," Duc said. "That is not worth exchanging the environment and water of the rivers for the electricity." 

The need for electricity is real, however. Cambodia is vowing to connect 70% of its households to the power grid by 2030, up from roughly 50%. The country's expensive utility charges, among the highest in the region, are discouraging businesses from entering the market and setting up large-scale operations.

Laos, the poorest country in the region, has been the most aggressive in developing dams on the Mekong. The landlocked country hopes to sell electricity to its neighbors and become the "battery of Southeast Asia," though the benefits to its own people are less clear.

Thailand, the largest electricity consumer in the region, has become a prominent investor of hydropower projects in Laos and Cambodia. Vietnam is also purchasing from the two countries.

The U.S. and Japan should counter China's damming push by promoting alternatives to hydropower, said Nguyen Huu Thien, an independent ecologist in Vietnam and expert on the Mekong Delta. "If the large powers such as U.S. and Japan can see that the Mekong issue is a serious nontraditional security issue that affects peace and stability of the region, they should take it seriously and help promote renewable energy such as solar and wind power," Thien said.

Tough times for fishermen

Like other fishermen on Cambodia's Tonle Sap Lake, Oeru Navy has seen his catch plummet in recent years. Tonle Sap is the largest fresh water lake in Southeast Asia and provides more than half of the Cambodia's total fish catch. About 60% of its water comes from the Mekong, and dam developments upstream are interrupting fish migration. Oeru Navy says his catch has nearly halved over the last decade.

The lower catch is prompting some fishermen to use illegal fishing methods, such as using small-mesh nets that capture baby fishes. This only makes the problem worse. 

But for the 31-year-old Oeru Navy, the reasons behind his reduced livelihood seem far away.

"I've heard about some government building dams on the river for electricity but I don't think that is relevant to me," he said. "All we want is more fish so that we can survive."

Additional reporting by Gwen Robinson in Bangkok

https://asia.nikkei.com/Spotlight/Cover-Story/Mekong-River-nations-face-the-hidden-costs-of-China-s-dams

Trung Quốc lấy lại cả vốn lẫn lời, không cần biết Ecuador có thể trả nợ được hay không

29/12/2018

Nicholas Casey và Clifford Krauss
Cymbidium chuyển ngữ

Dịch giả gửi tới Dân Luận

Một đập nước khổng lồ đầy bê bối ở tầm vóc quốc gia với một tương lai gắn liền với Trung Quốc không đưa Ecuador ra khỏi kiếp nghèo.

REVENTADOR, Ecuador — Dù giới hữu trách đã ngăn can trong nhiều thập niên và các nhà địa chất đã cảnh cáo động đất sẽ phá hủy hoàn toàn, chiếc đập được xây gần một núi lửa đang hoạt động.

Mới chỉ sau hai năm khai mạc, cả ngàn vết nứt lỗ chỗ hiện ra trên khắp máy móc, hồ chứa nước thì bị ứ đọng với bùn, cát và thân cây. Và lần duy nhất khi các kỹ sư thử chạy các tua bin với mức tối đa, nhà máy rung chuyển dữ dội và làm cả nước mất điện. Chiếc đập khổng lồ giữa rừng sâu này được Trung Quốc tài trợ và xây cốt ý là để đánh dấu khát vọng to lớn của Ecuador là giải quyết vấn đề khan hiếm năng lượng và để giúp quốc gia này thoát khỏi nạn nghèo đói.

Thay vào đó, chiếc đập trở thành một sì căng đan bao trùm cả quốc gia về tham nhũng, một mối nợ trồng chất và một tương lai gắn liền với Trung Quốc.

Hầu hết các quan chức cao cấp liên quan đến dự án xây đập đều bị đi tù hoặc kết tội hối lộ. Những người này từng là phó tổng thống, bộ trưởng điện lực và ngay cả một quan chức với vai trò giám sát chống tham nhũng bị thu băng khi đòi hối lộ. Cái giá mà chính phủ Ecuador đang đôn đáo kiếm tiền để trả nợ Trung Quốc là 19 tỷ đô la, không những cho chiếc đập có tên Coca Codo Sinclair này mà còn cho những cây cầu, xa lộ, thủy lợi, trường học, y viện và nửa tá những chiếc đập khác.

Bằng cách này hay cách khác, Trung Quốc lấy lại cả vốn lẫn lời không cần biết Ecuador có thể trả nợ được hay không. Vì một số hợp đồng ghi phải trả bằng dầu hỏa, Trung Quốc lấy 80 phần trăm tổng số hàng xuất cảng đáng giá nhất của Ecuador, đó là dầu hỏa với một giá hời, sau đó họ bán lại để kiếm lời. Vì phải bơm đủ dầu để trả nợ, Ecuador bắt buộc phải đào giếng dầu sâu vào rừng Amazon và vì thế làm tăng nạn phá rừng.

Nhưng vẫn chưa đủ. Vì kiệt quệ nợ nần, Tổng Thống Lenín Moreno cắt chi tiêu cho xã hội, giảm tiền phụ cấp xăng, dẹp một số cơ quan chính phủ và sa thải trên một nghìn công chức. Các nhà kinh tế học nghĩ là cả nước sẽ lâm vào suy thoái kinh tế và gây phẫn uất.

Theo bộ trưởng năng lượng Carlos Pérez, “Trung Quốc lợi dụng Ecuador. Chính sách của họ đã quá rõ ràng, đó là kiểm soát kinh tế của các quốc gia khác.”

Chuyện việc xây chiếc đập khởi đầu bằng kết hợp hai ý tưởng với nhau, đó là mối ước mong thay đổi tình thế ở Nam bán cầu và truất ngôi độc quyền của Hoa Kỳ trong vùng. Mười năm trước, Trung Quốc đã sắp xếp chương trình sẵn và khi cả Châu Mỹ La Tinh đắm chìm trong khủng hoảng tài chính hoàn cầu, họ ném cho các quốc gia này cái phao kinh tế với lời hứa hẹn “tương kính”, như là phát đánh lén sau lưng vai trò nổi bật của Hoa Kỳ.

Cú đòn này có hiệu quả. Trung Quốc hiện nay là đối tác thương mại hàng đầu ở Nam Mỹ bằng cách reo rắc trong vùng những dự án hạ tầng với các món nợ nần khổng lồ. Họ cũng gặt hái được lợi ích chính trị khi làm các quốc gia châu Mỹ La Tinh từ bỏ liên hệ ngoại giao với Đài Loan.

Tuy thế, như chiếc đập khổng lồ này đã chứng tỏ, Trung Quốc và Ecuador còn lâu mới là hai đối tác ngang hàng. Cả hai quốc gia đều muốn làm ngơ kỹ thuật xây đập rất kém, lợi nhuận kinh tế đáng nghi ngờ và những khuyến cáo trung lập cho rằng những nghiên cứu kỹ thuật về chiếc đập trước khi được xây đều dựa trên kiến thức cũ cả mấy chục năm.

Trung Quốc chưa bao giờ gặp nhiều rủi ro tài chính khi họ cho các quốc gia đang mở mang vay hàng tỷ đô la. Điều này đã rõ ở Ecuador, quốc gia này hiện nay đang cần mượn tiền để lấp nhiều lỗ hổng, trong đó có tiền đến từ Trung Quốc. Trong tháng này, Tổng Thống Moreno của Ecuador bay sang Trung Quốc để thương lượng tiền nợ cũ và mượn thêm 900 triệu đô la. Theo Steve Hanke, một kinh tế gia của Đại Học Johns Hopkins “Trung Quốc treo thịt dê giăng mồi, sau đó các quốc gia cắn được thịt chó.”

Chúng Tôi Biết Mối Quan Hệ Này Không Dễ Dàng

Cựu bộ trưởng năng lượng Ecuador vào thập niên 1980, ông Fernando Santos sửng sốt khi được biết đập Coca Codo Sinclair sẽ được xây. Khi còn tại chức, chính phủ Ecuador từ chối xây đập nhỏ hơn ngay tại nơi này, cả dự án bị bỏ xó vì ngọn núi lửa gần đó. Vào năm 1987, một trận động đất đã phá hủy hoàn toàn nhà máy lọc dầu ở nơi đó. Ông nói “Ngọn núi lửa không ngừng phun từ thế kỷ thứ 16 khi Tây Ban Nha sang xâm lăng, hoàn toàn không có lý tí nào khi đổ bao nhiêu tiền vào nơi nguy hiểm đó.”

Còn nữa.

Vào năm 2010, khi một cơ quan trong chính phủ Mexico xem lại hồ sơ xây đập, họ báo động rằng lượng nước trong vùng cần thiết cho đập chưa được nghiên cứu kỹ càng trong 30 năm qua. Từ thời điểm đó cho đến bây giờ, Ecuador bị hạn hán nặng nề và nhiều người lo ngại là những băng hà tan vì biến đổi khí hậu. Bất kể những khuyến cáo, cựu tổng giám đốc Luciano Cepeda nói là những người chóp bu trong chính quyền Ecuador ra lệnh tiến hành xây đập vì họ không muốn bị chậm trễ vì sẽ mất vài năm mới xong một cuộc nghiên cứu mới.

Ngay cả một nhà ngoại giao Trung Quốc dấu tên ở Ecuador cũng nghi ngờ dự án xây đập. Ông nói “họ chưa để ý kỹ càng đến các nghiên cứu về hậu quả môi trường của dự án.”

Chính quá khứ xây đập của Trung Quốc đã cho thấy cả vui lẫn buồn. Đập Three Gorges được xây ngang Sông Giang Tử làm mực nước dâng khoảng 200 mét là một dự án thủy điện lớn nhất thế giới với công suất gấp 20 lần Đập Hoover của Hoa Kỳ. Nhưng những yếu kém về biện pháp an toàn đã làm 100 thợ tử vong, trên một triệu người phải bỏ nhà cửa với thiệt hại môi trường nặng nề, cộng với phá rừng.

Bất chấp cảnh cáo, vì áp lực địa chính trị to lớn vào thời đó, cựu Tổng Thống Ecuador Rafael Correa thuộc về phe cực tả đã quyết tâm hiện đại hóa quốc gia và đồng thời thoát khỏi quỹ đạo Hoa Kỳ. Trúng cử vào năm 2006 trong thời thịnh của bên tả khắp Châu Mỹ La Tinh, Tổng Thống Correa nhắm vào Mỹ với những bài diễn văn chống đế quốc nẩy lửa. Năm 2008, Correa từ chối ký hợp đồng để Hoa Kỳ sử dụng một căn cứ không quân Ecuador trong chiến dịch bài trừ ma túy.

Chẳng mấy chốc sau đó, các ngân hàng Tây Phương đều rơi vào tầm ngắm của Tổng Thống Correa. Ông tố cáo Quỹ Tiền Tệ Quốc tế đã cản trở cách xài tiền của ông. Vào năm 2008, Ecuador không trả nổi món nợ các nước ngoài 3.2 tỷ đô la và nhờ Trung Quốc trả hộ.

Diego Borja, phụ tá kinh tế của Tổng Thống nói “Ông Correa muốn dẹp các nhà băng Tây Phương dù biết mối liên hệ với Trung Quốc không đễ dàng”. Ông Borja và các viên chức chính phủ khác đều bị sốc khi biết đến các điều kiện nợ nần từ Trung Quốc. Hầu hết các món nợ đến từ các ngân hàng nhà nước và Ngân Hàng Xuất-Nhập Cảng Trung Quốc với lãi xuất cao và đòi hỏi Ecuador phải dùng các hãng xây cất Trung Quốc, không phải cạnh tranh.

Trung Quốc đặc biệt để ý đến dầu hỏa của Ecuador, một trong những thành viên nhỏ nhất trong OPEC. Trong một thỏa thuận vào năm 2009, Trung Quốc cho Ecuador vay một tỷ đô la và phải trả bằng dầu hỏa cho PetroChina. Ông Borja còn nhớ “Chúng tôi không có sự chọn lựa nào khác, không còn cách nào để liên hệ với Tây Phương.”

Tổng Thống Correa bỗng nhiên có ngoại tệ nhưng đồng thời phải đối diện với cơn khủng hoảng mới: Cả nước thiếu điện, các hồ chứa nước thủy điện đều khô cằn làm tê liệt các đập nước. Thay vì tìm kiếm một nguồn năng lượng khác, Correa đánh cược trên thủy điện. Các viên chức nói chính bộ trưởng điện lực Aleksey Mosquera đã gợi ý xây Coca Codo Sinclair, một dự án khổng lồ dự tính có thể cung cấp một phần ba điện cho toàn quốc và là một đầu tư lớn nhất trong lịch sử Ecuador.

Điều trớ trêu là đập được xây ngay dưới chân núi lửa Reventador với kích thước gấp đôi một đề án cũ mà nó bị loại bỏ nhiều thập niên trước. Cuối cùng thì đập cũng khai trương vào năm 2016 với sự góp mặt của Tập Cận Bình, ông bay sang Ecuador để tham dự.

Nhưng chỉ trước đó hai ngày, cả đập rơi vào trong tình trạng hỗn độn. Các kỹ sư cố gắng chạy các tua bin để lên tới 1.500 megawatts, mức sản xuất tối đa theo như thiết kế. Nhưng cả đập và lưới điện toàn quốc không kham nổi. Các tua bin bị rung một cách nguy hiểm và cả nước mất điện. Dân chúng không bao giờ được thông báo về lỗi này và máy móc vẫn chưa được thử lại tại mức tối đa này. Hiện nay, mức sản xuất điện của đập chỉ ở mức một nửa và dựa theo thiết kế kỹ thuật và chu kỳ mùa mưa nắng ở Ecuador, đập chỉ có thể phát điện ở mức tối đa vài tiếng trong một ngày, và sáu tháng trong một năm, nếu mọi sự đều trôi chảy.

Trong khi đó Ecuador vẫn phải trả nợ. Món vay 1.7 tỷ đô la từ Ngân Hàng Xuất-Nhập Cảng Trung Quốc với lãi xuất 7 phần trăm cho 15 năm mang lại lợi nhuận béo bở cho Trung Quốc. Nội tiền lời, Ecuador phải trả Trung Quốc 125 triệu đô la mỗi năm. Bây giờ thì dân chúng Ecuador mới biết gánh nặng trên vai.

Với tiếng rung không ngớt từ các đường dẫn điện, dân chúng trong phố Cuyuja lo âu là các trụ điện sẽ đổ vì đất trùi sau khi mưa. Các nhà địa chất nghĩ rằng thợ Trung Quốc không xây móng trụ điện trên lớp đá dưới đất. Những than phiền khác liên quan đến tiền điện. Maria Esther Tello tháng trước phải trả 60 đô la, đó là một cú sốc khi chính phủ hứa là tiền điện sẽ giảm. Cô con gái của bà, Isbela Nole vừa nói “Tiền đóng thuế của mẹ tôi đi đâu cả?” vừa hái và bóc đậu để trả nợ cho chính phủ.

Dấu Hiệu Tham Nhũng

Phiến đá ngay cổng vào của đập có ghi hàng chữ “Ghi ân Phó Tổng Thống Jorge Glas Espinel, người đã khởi xướng dự án quan trọng này”. Ông Jorge Glas Espinel đang thụ án sau khi bị kết án 6 năm tù vì tộ nhận hối lộ từ Công Ty Odebrecht, đối thủ của cơ quan xây cất Trung Quốc. Odebrecht là một đại công ty Ba Tây chuyên xây hạ tầng cơ sở Ở Châu Mỹ La Tinh. Theo các biện lý Hoa Kỳ, Odebrecht đã hối lộ 33.5 triệu đô la ở Ecuador, một hành động trong âm mưu kiếm hợp đồng thương mại trên khắp thế giới. Hiện nay giới chức Ecuador cũng đang điều tra xem Trung Quốc có hối lộ Jorge Glas Espinel và các thuộc hạ thân tín của ông.

Bộ trưởng năng lượng nói “Tôi không ngạc nhiên khi tất cả cùng những người này cai quản các dự án”. Họ bao gồm Mosquera, cựu bộ trưởng điện lực đang ngồi tù 5 năm vì nhận hối lộ một triệu đô la; Carlos Pólit, cựu viên chức chống tham nhũng đang bị kết án đã nhận hàng triệu đô la; và một viên chức thân cận với Jorge Glas Espinel. Tất cả đều bị kết tội nhận tiền hối lộ từ Odebrecht.

Nhưng cũng có các bằng chứng họ cũng nhận hối lộ từ Trung Quốc.

Nhà chức trách Ecuador công nhận có một băng được thâu bởi một nhân viên cao cấp Odebrecht mà biện lý và nhà báo đang có trong tay. Cuốn băng ghi cuộc đàm thoại về tiền hối lộ giữa hai người tại tư gia của Carlos Pólit, trong đó nhân viên cao cấp Odebrecht nói là cựu phó tổng thống Jorge Glas Espinel đòi nhiều tiền và Odebrecht bị yêu cầu phải trả vì “đó là điều bắt buộc vì bên Trung Quốc đã trả.”

Theo các nhà chức trách Ecuador, cuốn băng đã gây ra một cuộc điều tra chú tâm vào ông Rivera, người tự cho là đại diện cho phó tổng thống đã qua Trung Quốc nhiều lần. Họ đang điều tra 13 đợt chuyển tiền với tổng số 17.4 triệu đô la mà ông Rivera đã chuyển vào một chương mục của Ngân Hàng HSBC ở Hồng Kông. Theo các nhà chức trách, những đợt chuyển tiền này có thật và họ muốn biết tại sao ông Rivera đã có nhiều tiền như vậy. Mới đây, Bộ trưởng Tư pháp Pérez dẫn đầu một cuộc điều tra về tham nhũng vi phạm bởi Trung Quốc trong Ecuador. Ông ta sang Trung Quốc vào tháng 11 để nhờ Trung Quốc giúp. Nhưng sau khi về nước vào ngày 13 tháng 11, Bộ trưởng Pérez bất ngờ từ chức và từ chối cho báo chí phỏng vấn.

Một luật sư của cựu phó tổng thống Jorge Glas Espinel chối là thân chủ có liên quan đến đập Coca Coda Sinclair vì phó tổng thống là một người “có danh dự và lương thiện” và cho những vấn đề liên quan đến đập chỉ là chuyện vặt vãnh nhỏ.

Cựu Tổng thống Correa đang sống lưu vong ở Bỉ, ông bị yêu cầu về nước để đối diện với tội tổ chức bắt cóc đối thủ. Các phụ tá thân tín của ông đã bị kết tội tham nhũng và cũng đang đào tẩu. Ông Carlos Pólit cùng với một luật sư của ông Rivera, và một đại diện của Sinohydro, công ty Trung Quốc phụ trách xây đập, tất cả đều từ chối yêu cầu phỏng vấn.

7.648 Vết Nứt Trên Máy Móc Của Đập

Khi chèo thuyền từ Sông Quijos, thật khó tưởng tượng là đã tiến gần đến đập Coca Codo Sinclair. Hầu hết hồ giữ nước cho đập chứa đầy thân và bụi cây. Ngay cả thuyền đôi khi cũng bị mắc cạn vì phù sa và cát quá dầy. Nhân viên của đập nói vấn đề ứ đọng phù sa này được gây ra bởi thiết kế sai và đó không phải là lỗi duy nhất. Vào năm 2014, nhân viên kỹ thuật nhận thấy trên những máy móc bằng thép không rỉ làm bên Trung Quốc hiện ra những vết nứt. Tháng 12 năm đó, 13 nhân viên bị chết chìm khi một hầm bị sụp.

Theo một tài liệu trong tay báo The New York Times, một kỹ sư cao cấp trao hồ sơ cho Tổng Thống Correa và xin được gặp để báo cáo về các vấn đề của đập. Nhưng theo các cựu viên chức, ông kỹ sư này bị xa thải vài ngày sau đó.

Ông Pólit, người phụ trách chống tham nhũng có làm những cuộc kiểm tra nhưng kết luận của ông chỉ là những phê bình hời hợt như thi công trễ nãi và chỉ phạt nhẹ công ty Trung Quốc. Nhà chứ trách Ecuador đang điều tra xem ông Pólit và các quan chức khác có bị Trung Quốc mua chuộc để làm ngơ hay không. Điều đó cũng nằm trong cuộc điều tra của ông Pérez trước khi từ chức.

Theo chính phủ, hiện nay có 7.648 vết nứt trên các máy móc của đập vì công ty Sinohydro dùng thép dưới tiêu chuẩn và nhân viên của họ hàn dối. Cát và phù sa cũng là một vấn đề lớn vì nó có thể làm hỏng tua bin. Trong một cuộc thăm viếng gần đây, một kỹ sư nhìn biểu đồ lượng cát bị hút vào tua bin một cách hồi hộp. Nhiều nhân viên nói họ bị nhầm lẫn vì lối dịch sai. Tỷ dụ một tấm bảng ghi đúng “Nhóm bơm chạy điện một chiều” (Direct Curent, D.C.) bằng tiếng Tàu, nhưng khi được dịch sang tiếng Tây Ban Nha thì lại thành “Nhóm áp suất từ Washington D.C.”

Một bảng gồm ba thư tiếng: Tàu, Mỹ, và Tây Ban Nha cho nhân viên. Nhưng tiếng Tàu và Anh thì đúng và tiếng Tây Ban Nha thì sai. (Federico Rios Escobar, The New York Times)

Vấn đề trục trặc về thông tin trôi xuống đến tận hạ lưu. Vì tích tụ quá nhiều, các kỹ sư thỉnh thoảng phải xả đập để làm văng cát và phù sa ra khỏi hệ thống. Điều này gây nước lũ ở hạ nguồn nơi ông Carlos Usamá sinh sống bằng nghề trồng mía. Nhưng không ai báo cho ông biết trước. Vào tháng 12 năm ngoái, ông cùng một người em và một người bạn đi câu cá gần một đập khác do Trung Quốc xây, cũng vì xả lũ tương tự mà người em và bạn bị cuốn trôi. Ông nói xác của họ được tìm thấy hai ngày sau.

Nghiện Đi Vay

Nợ như Chúa Chổm đã khiến nhà cầm quyền Ecuador hiện nay than phiền về Trung Quốc cũng nhiều như họ từng than phiền về Hoa Kỳ trong quá khứ. Khi đề cập đến số tiền cả tỷ đô la để sửa chữa đập Coca Codo Sinclair, Bộ trưởng năng lượng Pérez nói “Chúng tôi sẽ không trả (Trung Quốc)”. Nhưng theo Risa Grais-Targow, một phân tích gia của một công ty tư vấn, Nhóm Eurasia Group, Ecuador khó mà thoát khỏi quỹ đạo Trung Quốc. Cô ta nói “Vì không có nhiều nguồn tài chính để vay, họ sẽ phải sang gõ cửa Trung Quốc.”

Trung Quốc đã có một số nhượng bộ cho Ecuador, tỷ dụ như trả cho Ecuador 0,92 đô la cho mỗi thùng phuy dầu hỏa. Phần dầu hỏa Ecuador thuộc về Trung Quốc giảm từ 90 xuống còn 80 phần trăm. Nhưng chính phủ Ecuador vẫn cần 11.7 tỷ đô la để trả nợ và theo các phân tích gia, họ còn thiếu vài tỷ.

Ngoài Trung Quốc, chính phủ Ecuador đi gặp lại các nhà băng mà chính cựuTổng thống Correa đã chửi thậm tệ trong quá khứ, đó là Ngân Hàng Thế Giới và IMF. Một số người lo rằng Ecuador đang đi tìm một bộ chủ nợ mới.

Ông Santos, cựu bộ trưởng năng lượng nói “Chúng tôi ghiền đi mượn tiền”. Và ông Leopoldo Gómez, nhân viên hãng lọc nước được xây dưới thời Tổng thống Correa đồng ý “Bây giờ chúng ta mới vỡ lẽ ra là có những thứ chúng ta không cần, chẳng hạn như cái đập đó.”

Nguồn: It Doesn’t Matter if Ecuador Can Afford This Dam. China Still Gets Paid, The New York Times Dec. 24, 2018

https://www.danluan.org/tin-tuc/20181229/trung-quoc-lay-lai-ca-von-lan-loi-khong-can-biet-ecuador-co-the-tra-no-duoc-hay

It Doesn’t Matter if Ecuador Can Afford This Dam China Still Gets Paid.

A giant dam was supposed to help lift Ecuador out of poverty. Instead, it’s part of a national scandal, and a future tethered to China.

By Nicholas Casey and Clifford Krauss

Dec. 24, 2018

Leer en español阅读简体中文版閱讀繁體中文版

REVENTADOR, Ecuador — The dam sits under the glare of an active volcano, with columns of ash spewing toward the sky.

Officials had warned against the dam for decades. Geologists said an earthquake could wipe it away.

The Reventador volcano spewing ash near the dam.CreditFederico Rios Escobar for The New York Times

The Reventador volcano spewing ash near the dam.

Credit: Federico Rios Escobar for The New York Times

Now, only two years after opening, thousands of cracks are splintering the dam’s machinery. Its reservoir is clogged with silt, sand and trees. And the only time engineers tried to throttle up the facility completely, it shook violently and shorted out the national electricity grid.

This giant dam in the jungle, financed and built by China, was supposed to christen Ecuador’s vast ambitions, solve its energy needs and help lift the small South American country out of poverty.

Instead, it has become part of a national scandal engulfing the country in corruption, perilous amounts of debt — and a future tethered to China.

Advertisement

Nearly every top Ecuadorean official involved in the dam’s construction is either imprisoned or sentenced on bribery charges. That includes a former vice president, a former electricity minister and even the former anti-corruption official monitoring the project, who was caught on tape talking about Chinese bribes.

Then there is the price tag: around $19 billion in Chinese loans, not only for this dam, known as Coca Codo Sinclair, but also for bridges, highways, irrigation, schools, health clinics and a half dozen other dams the government is scrambling to pay for.

To settle the bill, China gets to keep 80 percent of Ecuador’s most valuable export — oil — because many of the contracts are repaid in petroleum, not dollars. In fact, China gets the oil at a discount, then sells it for an additional profit.

Pumping enough oil to repay China has become such an imperative for Ecuador that it is drilling deeper in the Amazon, threatening more deforestation.

But that is not enough. Hobbled by the debts, President Lenín Moreno has slashed social spending, gasoline subsidies, several government agencies and more than 1,000 public jobs. Most economists expect the country to slide into recession, stirring outrage.

 “China took advantage of Ecuador,” said Ecuador’s energy minister, Carlos Pérez. “The strategy of China is clear. They take economic control of countries.”

A family peeling beans on the porch of their house in the town of Cuyuja. They pay about $60 a month for electricity.

Credit: Federico Rios Escobar for The New York Times

Power lines built for the Coca Codo Sinclair project in the middle of the jungle.

Credit: Federico Rios Escobar for The New York Times

The story of how the dam got built brings together two natural allies, both eager to change the course of the hemisphere and displace the United States as the unrivaled power in the region.

China made its plans clear a decade ago, when it swept into Latin America during the global financial crisis, tossing governments an economic lifeline and promising to “treat each other as equals,” a clear swipe at American dominance.

It worked. China, now South America’s top trading partner, has seeded the region with infrastructure and a staggering trail of loans. It has reaped political benefits, too, getting Latin American nations to sever diplomatic relations with Taiwan.

Still, as the giant dam in Ecuador shows, the two sides were hardly equal partners.

Both nations were willing to overlook deep design flaws, questionable economics and independent warnings that the technical studies for the dam were decades out of date.

But using an approach it has applied to billions of dollars in loans across the developing world, China never faced much of a financial risk.

The gamble was all Ecuador’s, and now the country is looking for new loans to plug its many gaps, including more money from China.

Just this month, Mr. Moreno flew to China to renegotiate some of his country’s debt — and borrow another $900 million.

“The Chinese put the hook in,” said Steve Hanke, a Johns Hopkins economist. “At the end of the day, what do these countries have? A pig in a poke.”

‘We knew this relationship wouldn’t be an easy one’

When Fernando Santos, an energy minister in the 1980s, found out that the Coca Codo Sinclair dam was actually being built, he could hardly believe it.

During his time in government, officials had rejected a much smaller version of the project. The whole idea was doomed, he said, because of the volcano nearby. A major earthquake had decimated oil infrastructure in the area in 1987.

“The volcano has been erupting since the time the Spanish came to Ecuador in the 16th century,” Mr. Santos said, adding that investing so much money “in such a risky location was nonsense.”

There were other alarm bells.

An independent review of the project in 2010, prepared by a Mexican government agency and obtained by The New York Times, warned that the amount of water in the region to power the dam had not been studied for nearly 30 years.

Since that time, Ecuador had suffered punishing droughts, and there were concerns that its glaciers were melting because of climate change.

Despite the advice, Luciano Cepeda, the dam’s former general manager, said top Ecuadorean officials pressed ahead anyway because “a new study would have taken several years” and they didn’t want to slow down.

Even a Chinese diplomat in Ecuador, who was not authorized to speak publicly, said he had his doubts about the project.

“We didn’t give sufficient attention to the environmental reporting,” the diplomat said.

Ecuadorean officials had rejected a much smaller version of the dam project.

Credit: Federico Rios Escobar for The New York Times

An emergency phone’s markings make clear who built the dam.

Credit: Federico Rios Escobar for The New York Times

China’s record offered both encouragement and cause for concern. Its massive Three Gorges Dam, which cuts the Yangtze River and rises 600 feet high, was the largest hydroelectric project in the world, designed to produce 20 times the power of the Hoover Dam.

But inadequate safety measures led to the deaths of 100 workers, the dam displaced more than one million people, and the environmental damage was considerable, including the destruction of forests.

Warnings aside, there were bigger geopolitical forces at play. Ecuador’s president at the time, Rafael Correa, was a left-wing populist who had vowed to modernize his country and free it from the orbit of the United States.

Elected in 2006 under a surge that brought leftists to power across Latin America, Mr. Correa took aim at the United States with fiery, anti-imperialist speeches. In 2008, he refused to renew a lease that allowed American anti-narcotics surveillance flights to operate from an Ecuadorean air force base.

Soon, Western financial institutions fell in Mr. Correa’s cross hairs. He denounced the International Monetary Fund, saying it put restrictions on his spending. Then in 2008, he defaulted on $3.2 billion of his country’s foreign debt and invited China to fill in the breach.

 “Correa wanted to get away from Western banks and institutions,” said Diego Borja, Mr. Correa’s former minister of economic coordination. “We knew this relationship wouldn’t be an easy one with China.”

Mr. Borja and other officials were staggered by the terms on Chinese loans. Most came from a large state-owned lender, the Chinese Export-Import Bank, which had high interest rates and required Ecuador to use Chinese companies in construction, effectively eliminating competition.

China seemed particularly interested in oil from Ecuador, one of OPEC’s smallest members. In one deal in 2009, China lent Ecuador $1 billion, to be repaid in oil shipments to the state oil company PetroChina.

“But we didn’t have other options,” Mr. Borja recalled. “The doors were closed to the West.”

Mr. Correa suddenly had access to money, but a new crisis emerged: The country was running out of power. A drought was depleting the nation’s reservoirs, paralyzing its dams. Rather than look for another source, Mr. Correa doubled down on hydro power.

Officials say it was Mr. Correa’s electricity minister, Aleksey Mosquera, who first mentioned Coca Codo Sinclair: a megaproject that was supposed to provide a third of the country’s electricity and represent the single largest investment in Ecuador’s history.

It ended up being built right under the Reventador volcano — and nearly twice the size of the proposed dam that had been rejected decades before.

When it finally opened in late 2016, China’s president, Xi Jinping, flew to Ecuador to celebrate.

Yet only two days before the visit, the dam was in chaos.

Engineers had tried to generate the project’s full 1500 megawatts, but neither the facility nor Ecuador’s electrical grid could handle it. The equipment shuddered dangerously, and blackouts spread across the country, officials said.

Ecuadoreans were never told about the failure, and a full power test has not been attempted since.

Today, the dam typically runs at half capacity. Experts say that given its design — and the cycle of wet and dry seasons in Ecuador — it would be able to generate the full amount of electricity for only a few hours a day, six months out of the year.

That is, if everything worked perfectly.

Ecuador still has to pay back the debt, though. The $1.7 billion loan from China’s Export-Import Bank is lucrative for China: 7 percent interest over 15 years. In interest alone, Ecuador owes $125 million a year.

Now, many Ecuadoreans say the burden falls on them.

Under the constant hum of the dam’s transmission towers, residents in the town of Cuyuja worry that the towers will topple in the constant mudslides. Geologists say the tower foundations weren’t built into bedrock by the Chinese.

Another complaint is the bill. Maria Esther Tello paid $60 last month to keep the lights on in her home, a shock given the government’s promises electricity prices would go down.

“Where have my old mother’s taxes gone?” asked her daughter, Isbela Nole, as she helped harvest and peel fava beans to pay the government.

Evidence of possible bribery

At an entrance to the dam is an inscription, in marble.

“Jorge Glas Espinel, vice president of the republic,” it says. “For having forged and envisioned this monumental project.”

Mr. Glas now sits in a cell in Ecuador, sentenced to six years in prison.

He was convicted of taking bribes from China’s main competitor for infrastructure projects in much of Latin America: Odebrecht, a Brazilian construction giant. American prosecutors say Odebrecht paid $33.5 million in bribes in Ecuador as part of a worldwide scheme to win business.

Now Ecuadorean officials are investigating whether the Chinese also made payments to Mr. Glas and others around him.

Carlos Usamá and his family grinding sugar cane by hand. 

The family lost a relative last year in flood waters from a nearby dam.

Credit: Federico Rios Escobar for The New York Times

Jair Robles, a local kayaker, on the Quijos River near the dam.

Credit: Federico Rios Escobar for The New York Times

“I don’t think it’s a coincidence that all the same people managed all these projects,” said Mr. Pérez, the energy minister.

The officials include Mr. Mosquera, the former electricity minister, who is serving a five-year sentence for taking $1 million from Odebrecht; and Carlos Pólit, the former anti-corruption official, who was charged with receiving millions in bribes from the company. Ricardo Rivera, another close associate of Mr. Glas, was also convicted of receiving payments from the Brazilians.

But evidence has emerged suggesting that officials took bribes from China as well.

Ecuadorean law enforcement officials say they have confirmed a secret tape recorded by an Odebrecht executive, given to Brazilian prosecutors and leaked to the Brazilian news media. In the recording, made at the house of Mr. Pólit, the anti-corruption official, the two men discuss a bribe.

The executive can be heard saying that Mr. Glas, Ecuador’s vice president, was “asking for a lot of money.”

The executive then explained that he was told “it was an obligation because the Chinese had already paid.”

The recording has set off an investigation, particularly around Mr. Rivera, who presented himself as the vice president’s representative during multiple visits to China, according to Ecuadorean law enforcement officials.

They say they are examining 13 bank transfers worth $17.4 million authorized by Mr. Rivera to an HSBC account in Hong Kong. Law enforcement officials say they consider the bank transfers authentic — and want to know how Mr. Rivera deposited so much money in China.

Until recently, Attorney General Paúl Pérez was leading an investigation into corruption by the Chinese, and traveled to China in November to ask for help.

But Mr. Pérez abruptly resigned on Nov. 13, shortly after returning. He did not respond to interview requests.

A lawyer for Mr. Glas denied that his client had been involved in corruption with Coca Coda Sinclair, calling Mr. Glas “an honorable, honest man” and describing the dam’s problems as “small imperfections.”

Mr. Correa, the former president, is in exile in Belgium, wanted for organizing the kidnapping of a rival. Many of his lieutenants have been sentenced for corruption or are on the run as well.

Mr. Pólit and a lawyer for Mr. Rivera did not respond to requests for comment; nor did Sinohydro, the Chinese state-owned construction giant that built the dam.

7,648 cracks in the dam’s machinery

When you approach Coca Codo Sinclair along the Quijos River, it’s hard to tell you’re nearing a dam at all.

Much of the reservoir containing the project’s water supply has filled up with small trees and bushes. Boats sometimes get grounded because the sediment is so thick.

Workers at the dam say the silting, a consequence of design flaws, is only the latest problem.

As early as 2014, technicians noticed cracks in the Chinese-made stainless steel equipment. That December, 13 workers were killed when a tunnel flooded and collapsed.

A senior engineer sent records to Mr. Correa, the president, asking to brief him on the problems, according to documents viewed by The Times. The engineer was fired days later, according to former officials.

To settle the bill for the dam, China gets to keep 80 percent of Ecuador’s most valuable export — oil — because many of the contracts are repaid in petroleum, not dollars.

Credit: Federico Rios Escobar for The New York Times

Because of design flaws, the reservoir is clogged with silt, sand and trees.CreditFederico Rios Escobar for The New York Times

Mr. Pólit, the anti-corruption official, performed audits. But they resulted in only mild criticism like work delays, with minor fines against the Chinese.

Ecuadorean law enforcement officials say they are investigating whether Mr. Pólit and other officials were paid by the Chinese to overlook the problems. It was part of Mr. Pérez’s inquiry before his resignation, they say.

Now, 7,648 cracks have developed in the dam’s machinery, according to the government, because of substandard steel and inadequate welding by Sinohydro. Sand and silt are also big concerns because they can damage vital equipment.

On a recent visit, an engineer looked on nervously as readouts showed sand flowing into the dam. But workers say they’re sometimes confused because of shoddy translations.

One sign in Chinese reads correctly: “Direct-Current (DC) Pumping Group.”

The Spanish does not: “Pressure Group from Washington, D.C.”

A sign in Chinese, English and Spanish instructs employees on the dam’s equipment. The Chinese reads correctly: “Direct-Current (DC) Pumping Group.” The Spanish does not: “Pressure Group from Washington, D.C.”

Credit: Federico Rios Escobar for The New York Times

The communication problems extend downriver.

The heavy sedimentation means engineers sporadically release large amounts of water to clear out the system, causing flash floods where Carlos Usamá, a sugar cane farmer, lives. No one warns him, he says.

In December, he said, his brother and a friend were fishing near another Chinese-built dam when a similar flood washed them away.

The bodies were found two days later, he said.

‘Addicted to loans’

The piles of debt have led the country’s new leaders to rail against China much as they did against the United States.

“We are not going to pay,” Mr. Pérez, the energy minister, said of the possible billion-dollar price tag to fix Coca Codo Sinclair.

But escaping China’s orbit will be difficult, said Risa Grais-Targow, an analyst at Eurasia Group, a consulting company.

“They know they don’t have too many financing sources, so they are going back to knocking on China’s door,” she said.

China has already made some concessions to Ecuador, like paying 92 cents more per barrel of oil. The share of Ecuador’s oil going to the Chinese has also dropped — to 80 percent, from 90 percent.

But the government still needs $11.7 billion to finance its debt, and it is billions short, analysts say.

Beyond China, the new government is going back to the institutions Mr. Correa demonized: the World Bank and the I.M.F. Some worry that Ecuador is simply seeking another set of financial masters.

“We are addicted to loans,” said Mr. Santos, the former energy minister.

Leopoldo Gómez, who works at a water treatment facility built under Mr. Correa, agrees.

“Now we realize,” he said, “there’s things we didn’t need — like the dam.”

A full power test has not been attempted since a failed one when the dam opened in 2016.CreditFederico Rios Escobar for The New York Times

Nicholas Casey reported from Reventador, and Clifford Krauss from Quito, Ecuador. Jose María León Cabrera contributed reporting from Quito.

A version of this article appears in print on Dec. 24, 2018, on Page A1 of the New York edition with the headline: The Costly Dam That Tethers Ecuador to China.

https://www.nytimes.com/2018/12/24/world/americas/ecuador-china-dam.html