(Study puts 2050 dealine on tipping point for Mekong Delta salinity)
Zoe Osborne – Bình Yên Đông lược dịch
Mongabay – 22 July 2021
·
Độ mặn gia tăng ở Đồng bằng sông Cửu
Long (ĐBSCL) hiện nay được thúc đẩy bởi xây đập ở thượng lưu [Lời người dịch:
Các đập ở thượng lưu làm tăng lưu lượng của sông trong mùa khô; do đó, làm giảm
độ mặn chứ không làm tăng.] và khai thác cát ở hạ lưu, nhưng thay đổi khí hậu
có lẽ sẽ là yếu tố thống trị vào năm 2050, một nghiên cứu mới cho thấy.
·
ĐBSCL là vùng canh tác then chốt, và
nước mặn xâm nhập rộng rãi và thường xuyên hơn đang giết chết nhiều vùng hoa
màu rộng lớn với tần suất lớn hơn.
·
Các tác giả của nghiên cứu nói các
bên liên hệ trong khu vực cần phải giải quyết các động cơ của con người đối với
xâm nhập của nước mặn ở đồng bằng ngay bây giờ, trước khi thay đổi khí hậu làm
cho nó trở thành một vấn đề toàn cầu.
· Nghiên cứu cũng có những ngụ ý cho các đồng bằng khác trên khắp Á Châu đối mặt với những áp lực tương tự, do con người và thay đổi khí hậu thúc đẩy.
Một nghiên cứu mới đã xác định 2050 là khúc quanh mà các bên
liên hệ ở ĐBSCL không còn có thể giảm nhẹ vấn đề xâm nhập của nước mặn, đã tàn
phá nông nghiệp ở nhiều nơi cùa vùng sản xuất lúa hàng đầu của Việt Nam.
Nghiên cứu, được cầm đầu bởi Sepher Eslami, một nhà ngiên cứu
và cố vấn trưởng ở Deltares, một cơ quan tham vấn Dutch (Hòa Lan), lập luận
rằng những nguyên nhân lớn nhất ở đàng sau vấn đề hiện nay là do con người,
nhưng đến 2050, thay đổi khí hậu có lẽ sẽ đóng một vai trò lớn hơn, đặt vấn đề
vào tay của hợp tác toàn cầu.
Trong một nghiên cứu không có liên quan,
các nhà khoa học khảo sát những dấu hiệu của xâm nhập nước mặn và
hạn hán nghiêm trọng.
[Ảnh: V. Meadu (trên) và
Leo Sebastian]
Trên thực tế, nó đặt một thời hạn chót để giảm nhẹ trên mặt
đất trong lưu vực Mekong, trong khi cung cấp dữ kiện cần thiết để cấp lãnh đạo
đi tới và đến thời hạn chót nầy.
Nó cũng có những ngụ ý trên qui mô rộng lớn hơn cho các đồng
bằng khác, nhất là ở Á Châu, cung cấp những nguyên tắc then chốt cho các nhà
khoa học đồng bằng để suy nghĩ lại nghiên cứu trong những vùng đang đối mặt với
những vấn đề tương tự.
Một bức phá
cho nghiên cứu đồng bằng
Nghiên cứu đến như điểm cao nhất của 12 năm nghiên cứu bên
trong Rise and Fall (Lên Xuống), một dự án của Đại học Utrecht ở Netherlands
(Hòa Lan) và Deltares, Eslami nói.
Hai bài viết trước đây được viết qua dự án thiết lập, lần đầu
tiên, một nguyên nhân khẳng định nối việc đói phù sa do con người gây ra – đó
là khi phù sa thường chảy xuống hạ lưu bị ngăn chận – và xâm nhập của nước mặn.
Trước đó, mặc dù có những cảnh báo sớm trong đầu thế kỷ 21st,
xâm nhập của nước mặn cực đoan thường được nối với mực nước biển dâng và thay
đổi khí hậu.
Eslami là tác giả của một trong những bài viết nầy trong năm
2019, cho thấy rằng trong 20 năm qua, thay đổi khí hậu chiếm dưới 5% của những
thách thức ở ĐBSCL, và buộc vấn đề gia tăng độ mặn vào việc đói phù sa do việc
phát triển thủy điện ở thượng lưu và khai thác cát ở hạ lưu.
Ảnh vệ tinh của ĐBSCL.
[Ảnh: NASA]
Có 11 đập thủy điện hiện hữu ở Trung Hoa, 2 ở Lào, và ít nhất
300 trên các phụ lưu ở thượng lưu trong lưu vực Mekong. Chúng chia sông thành các hồ chứa và ngăn
chận có hiệu quả dòng chảy của phù sa sông xuống hạ lưu, làm thay đổi hình dạng
và chiều sâu của đáy sông.
Theo Marc Goichot, một cố vấn kỳ cựu của WWF chú trọng đến
các vấn đề nước ngọt ở Á Châu Thái Bình Dương, những đập nầy đang giữ lại hầu
hết phù sa trong sông Mekong – có thể đến 50% đến 60%.
Khai thác cát làm cho vấn đề tồi tệ thêm, đào những vết cắt ở
đáy sông. Được thực hiện phần lớn cho
việc phát triển đô thị, lối thực hành lấy đi từ 50 triệu đến 100 triệu tấn cát
từ sông mỗi năm, theo Eslami.
Kết quả của những yếu tố nầy, đáy sông Mekong đang sâu hơn
200-300 mm (8-12 inches) mỗi năm.
Điều nầy cho phép nước biển, chảy ra vào đồng bằng một cách
tự nhiên, xâm nhập sâu hơn và ở lại lâu hơn, ở nồng độ cao.
Nghiên cứu cho thấy rằng trong khi thay đổi khí hậu có những
nguy hiểm tự nhiên chết người đối với đồng bằng trong những thập niên sắp tới,
những yếu tố do con người nầy đang có ảnh hưởng cấp bách hơn trong ngắn hạn.
Nghiên cứu hiện nay của Eslami vẽ bản đồ tiên đoán cho những
động cơ do con người gây ra nầy cũng như cho thay đổi khí hậu đến năm 2050, kết
hợp tất cả các yếu tố quan trọng vào một hình ảnh lớn và thấy rằng vào năm
2050, thay đổi khí hậu sẽ là một vấn đề lớn hơn nhiều.
“Cái thuộc về thay đổi khí hậu… là anh cần cộng đồng thế giới
cộng tác với nhau để quản lý [nó],” ông nói, “và không ai nói hợp tác khu vực
dễ dàng nhưng chắc chắn ít thách thức hơn hợp tác toàn cầu.”
Nếu các bên liên hệ không can thiệp ngay bây giờ để giải
quyết những thế lực của con người ở đàng sau việc tàn phá toàn khu vực, họ có
thể bỏ lỡ cơ hội.
Hồ chứa nước Nakai được
xây trên sông Nam Theun ở Lào, một phụ lưu của sông Mekong. [Ảnh: ADB]
