CHÁNH PHỦ MỚI CỦA THÁI PHẢI CÓ TRÁCH NHIỆM HƠN VỚI MEKONG

(New Thai government must show more responsibility with the Mekong)

Titipol Phakdeewanich – Bình Yên Đông lược dịch

Nikkei Asia – August 29, 2023

 

Những cồn cát trong sông Mekong ở tỉnh Nakhon Phanom, Thái Lan nổi lên

vì mực nước thấp bất thường trong năm 2019. [Ảnh: AP]

 

Việc sản xuất điện đã được ưu tiên hóa mà không cứu xét đến cư dân trong vùng.

Khoảng thời gia nầy trong năm khi mùa mưa bắt đầu, người dân sống trên bờ sông Mekong dọc theo biên giới Thái-Lào luôn luôn cảm thấy ít bị áp lực vì mực nước dâng lên đồng nghĩa với thêm cá và thực phẩm để hỗ trợ cho sự sống còn của họ.

Cho đến giữa thập niên 1990s, những người dân địa phương nầy không chỉ đánh cá để ăn mà còn để tạo thu nhập.  Nhưng điều nầy không còn nữa vì ảnh hưởng môi trường của các đập xây dọc theo sông.

Thái Lan đã cam kết thực hiện Mục tiêu Phát triển Khả chấp (SDGs) của Liên Hiệp Quốc (LHQ) vào năm 2030, nhấn mạnh rằng họ sẽ “không để ai ở lại phía sau.”  Dọc theo Mekong, Ubon Ratchathani là một trong 15 tỉnh của Thái được bao gồm trong một dự án hỗn hợp của European Union (Liên hiệp Âu Châu) và Chương trình Phát triển của LHQ nhằm để khuyến khích SDGs ở cấp địa phương.

Dân làng ở địa phương trong tỉnh Ubon Ratchathani và chung quanh vùng Isan ở đông bắc Thái Lan đã tranh đấu để sống sót ảnh hưởng của các đập và các dự án phát triển khác được tài trợ và điều hành bởi các ngân hàng và doanh nghiệp Thái, Ngân hàng Thế giới và Trung Hoa trong hạ lưu vực Mekong.

Các nhà đầu tư Thái đã xem tham vọng để trở thành “bình điện của Á Châu” của Lào như một cơ hội mở ra cho họ để tối đa hóa lợi nhuận từ những đầu tư trong vùng.  Các nhà đầu tư Thái đã trễ hơn các đồng nghiệp Trung Hoa trong việc tài trợ đập Mekong, nhưng đã hoạt động lâu hơn nhiều.

Trong số các dự án thủy điện lớn nhất dọc theo hạ lưu Mekong ở Lào là đập Xayaburi.  Được xây bởi công ty xây cất Thái CH. Karnchang, 95% sản lượng của đập thuộc về Cơ quan Phát Điện Thái Lan (EGAT).  Chánh phủ Thái xem sản lượng của đập như một đóng góp quan trọng để đạt đến mục tiêu của quốc gia là có 30% tổng số năng lượng từ điện tái tạo vào năm 2037.

Nhiều người Thái địa phương ở hạ lưu của Xayaburi đang bị thiệt hại vì những hậu quả của nó nhưng tin rằng nó được tài trợ bởi Trung Hoa.

“Khi nào nước được xả từ đập Xayaburi ở Lào, luôn luôn chúng tôi có thể bắt được nhiều cá hơn,” một cư dân ở làng Ban Ta Mui nói.  “Thật ra, tôi ngạc nhiên vì chúng tôi có thể có nhiều cá lớn từ Mekong trong năm nay.  Không phổ biến trong những ngày nầy!”

 

Các nhà hoạt động và dân làng cầu nguyện ở gần Loei, Thái Lan khi họ chống đối 1 đập của Lào trên sông Mekong trong năm 2019.  Sông rất cần cho sự sống còn của hàng triệu người Thái. [Ảnh: Reuters]

 

Làng của ông xa xôi như bất cứ làng ở Thái Lan.  Nó nằm trên bờ sông Mekong dọc theo biên giới với Lào.  Trước khi đập được xây trên sông, dân làng có thể bắt đủ cá để bán và ăn trong gia đình, nhưng mực nước đã xuống thấp đáng kể, có ảnh hưởng xấy đối với số cá.

Đã quá trễ để giảm nhẹ ảnh hưởng của Xayaburi, nhưng không quá trễ để cứu xét tổng thể các dự án trong tương lai liên quan đến Thái Lan, nhất là với thêm đập trong danh sách.  Lo lằng đang gia tăng về một nhà máy thủy điện lớn mà công ty Thái Charoen Energy and Water Asia dự trù xây cất ở Champasak, Lào gần Ubon Ratchathani.

Nhiều người cho quốc tế hoạt động trong hạ lưu ực Mekong, cung cấp viện trợ để vực dậy đời sống ven sông.  Từ thập niên 1990s, các cơ quan viện trợ của Nhật Bản, Nam Triều Tiên, Switzerland và Australia đã tích cực khởi xướng các dự án hợp tác song phương trong vùng.  Điều nầy đã tạo nên một khung cảnh địa chánh trị đa nguyên, giảm nhẹ khả năng thống trị khu vực của các quốc gia hùng mạnh.

Trong năm 1992, khuôn khổ Phân vùng Mekong và vùng Phụ cận (GMS) được khởi động với sự hỗ trợ của Ngân hàng Phát triển Á Châu (ADB).  Ấn Độ phát động sáng kiến Hợp tác Mekong-Ganga (MGC) trong năm 2000. Chín năm sau, Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ phát động Sáng kiến Hạ luu Mekong (LMI) được nới rộng thành Hợp tác Mekong-Hoa Kỳ (MUSP) trong năm 2020.  Trong khi đó, Trung Hoa thiết lập cơ chế Hợp tác Lancang-Mekong (LMC) trong năm 2016.

Hầu hết những khuôn khổ nầy tìm cách khuyến khích phát triển khả chấp, chú trọng đến môi trường, y tế và giáo dục, nhưng có ít cộng tác giữa họ, đục khoét khả năng để thực hiện các kết quả được dự trù.

Sông rất cần thiết cho sự sống còn của hàng triệu người Thái sống gần bờ sông.  Là nền kinh tế lớn thứ 2^nd ở lục địa Đông Nam Á và một nhà dầu tư trong các mạo hiểm Mekong, Thái Lan nên có một vai trò tích cực hơn trong việc bảo đảm rằng người dân nông thôn được cứu xét trong việc lấy quyết định về các dự án trong vùng.

Cho đến nay, Thái Lan đã ưu tiên hóa việc phát triển kinh tế và an ninh năng lượng trong vùng bằng cái giá của người dân nông thôn.  Những thách thức và khó khăn của họ sẽ không cuốn trôi đi khi dòng chảy của Mekong thấp như vậy.

Chánh phủ mới của Thái nên cho thấy sự cam kết của họ với cư dân nông thôn bằng cách cứu xét các quyền lợi của họ.  Nhưng một số người Thái lo ngại liệu chánh phủ liên hiệp sắp tới, do Srettha Thavisin cầm đầu – một nhà phát triển địa ốc của đảng Pheu Thai – có thể củng cố việc ưu tiên hóa quyền lợi của công ty.

Isan là vùng đất trọng tâm của Pheu Thai, vì thế Srettha sẽ phải tìm cách để cân bằng những quyền lợi cạnh tranh nầy.  Bangkok không thể từ chối nhiệm vụ và bổn phận của mình để bảo vệ môi trường và lối sống của người dân sống dọc theo Mekong.

Mekong Dam Monitor (Update for September 4-10)

 

HẠN HÁN HẠN CHẾ VIỆC NHẬP CẢNG ĐIỆN

 (Drought limits electricity imports)

Lamonphet Apisitniran – Bình Yên Đông lược dịch

The Bangkok Post - 15 August 2023

 

Đập Xayaburi trên sông Mekong ở Lào.

 

Nguồn cung cấp điện tái tạo ở Thái Lan có thể bị ảnh hưởng bởi hạn hán khi quốc gia nhập cảng thủy điện do Lào sản xuất, đã giảm lượng nước trong sông của họ, Cơ quan Phát Điện Thái Lan (EGAT) nói.

Nếu hạn hán nghiêm trọng hơn, các nhà máy thủy điện ở Lào sẽ sản xuất ít thủy điện hơn, khiến cho việc nhập cảng sụt giảm, Boonyanit Wongrukmit, thống đốc của EGAT nói.

EGAT ký kết một thỏa thuận với Lào để mua 10.500 MW điện, tăng từ 9.000 MW, trong 1 kế hoạch để khuyến khích sử dụng năng lượng tái tạo nhiều hơn.

Trong số các nhà máy thủy điện bán điện cho EGAT gồm có Nam Ngum 2 và Xayaburi.

CK Power Plc, chi nhánh phát điện của tổ hợp xây cất Thái CH Karnchang Plc, đã báo cáo trước đây một phúc trình về ảnh hưởng của hạn hán do El Niño gây ra ở Lào.

Công ty điều hành nhà máy thủy điện trên Nam Ngum, một phụ lưu của Mekong, và nhà máy Xayaburi trên Mekong.  Cả 2 cơ sở đã giảm khối lượng nước, đưa đến việc sụt giảm số điện bán ra.

El Niño là một hiện tượng có chu kỳ làm nóng đại dương ở Thái Bình Dương nhiệt đới, mang hạn hán đến nhiều quốc gia và mưa và lũ lụt ở những nơi khác.

“Chúng tôi đang theo dõi hạn hán trong khu vực và chuẩn bị các biện pháp để bảo đảm nguồn điện thích hợp cho quốc gia,” ông Boonyanit nói.

Điện sản xuất bởi các nhà máy thủy điện là một phần của chiến dịch của Thái Lan để chống lại việc phóng thích carbon dioxide từ việc sử dụng nhiên liệu hóa thạch của quốc gia.

Chánh phủ loan báo trong năm 2021 rằng họ nhắm đến việc chống lại hâm nóng toàn cầu và đạt đến trung tính carbon, một sự cân bằng giữa phóng thích carbon dioxide và hấp thu vào năm 2050.

EGAT cũng gia tăng chú trọng đến việc sản xuất điện dùng các nguồn tái tạo.

Cơ quan loan báo hồi đầu năm rằng họ bắt đầu điều hành nhà máy thủy điện thứ 10^th ở phía bắc tỉnh Uttaradit.

Ông nói trước đây EGAT dự trù tiến hành 15 dự án điện mặt trời nổi trên toàn quốc, với công suất tổng cộng là 2.750 MW, trong 15 năm tới.

Cơ quan đang chuẩn bị để thực hiện một trang trại mặt trời nổi có công suất 24 MW ở đập Ubolratana ở Khon Kaen, đông bắc Thái Lan.

Trang trại mặt trời nổi đầu tiên của EGAT ở đập Sirindhorn, Ubon Ratchathani, cũng ở đông bắc, với công suất 45 MW.  Trang trại mặt trời nầy đã bắt đầu hoạt dộng trong năm 2021.

Ý KIẾN: ĐẦU TƯ CỦA THÁI VÀO THỦY ĐIỆN Ở LÀO CHO THẤY SỰ ĐỨT ĐOẠN THẢM KHỐC CỦA MEKONG

(Opinion: Thai investment in Laos hydropower reveals dire disconnect in the Mekong)

Ming Li Yong – Bình Yên Đông lược dịch

The Third Pole – August 24, 2023

 

Đáy sông Mekong ở Vientiane, Lào khô cạn trong năm 2021. [Ảnh: Alamy]

 

Mặc dù Thái Lan có thừa năng lượng, quốc gia tiếp tục hỗ trợ thủy điện gây nguy hại môi trường ở Lào, cho thấy những nhà tài chánh xa lạ như thế nào với những ảnh hưởng của việc đầu tư của họ

Trong năm vừa qua, nhịp độ của việc phát triển thủy điện dọc theo dòng chánh của sông Mekong ở Lào đã gia tăng, được châm ngòi bởi các thỏa thuận tài trợ lâu dài.  Các nhà đầu tư vào dự án thủy điện của Trung Hoa và Thái Lan đã ký kết các Thỏa thuận Mua Điện (PPAs), thường kéo dài 30 năm, với Cơ quan Phát Điện Thái Lan (EGAT) của chánh phủ.

Thái Lan là nhà đầu tư lớn nhất trong thành phần sản xuất điện ở Lào.  Trong năm 2016, Thái Lan ký một thỏa thuận để mua 9.000 MW điện từ Lào trong 2 thập niên, con số đã gia tăng đến 10.500 MW với việc ký kết một thỏa thuận khác vào đầu năm 2022.

Nhưng xã hội dân sự và các nhà nghiên cứu đã xem xét kỹ lưỡng Kế hoạch Phát triển Điện của Thái Lan (PDP), thiết lập lộ đồ cho quốc gia để thực hiện các mục tiêu an ninh năng lượng, hiệu năng và tính khả chấp.  Trong lịch sử, Thái Lan đã có một dự trữ điện trong khoảng 40%, cao hơn nhiều so với tiêu chuẩn quốc tế là 15%.  Những người phê bình nầy lập luận rằng Thái Lan không cần năng lượng từ Lào mà họ cam kết trong những năm gần đây.

Mặc dù càng ngày càng khó để biện minh về kinh tế và môi trường, đầu tư của Thái vào thủy điện Mekong vẫn tiếp tục.  Tình hình cho thấy một sự đứt đoạn sâu giữa các nhà tài chánh và hậu quả của những đầu tư của họ.

 

Thủy điện có vấn đề

Tranh cãi chung quanh việc phát triển thủy điện trên dòng chánh và các phụ lưu của sông Mekong xuyên biên giới, vì nó có ảnh hưởng quan trọng đối với thủy học, các hệ sinh thái được nối kết và dòng phù sa của sông.  Nó cũng có những hệ quả cho an ninh lương thực và cuộc sống của 60 triệu người sống trong Hạ Lưu vực Mekong.

Trên dòng chánh Mekong, hiện có 11 đập đang hoạt động ở Trung Hoa (nơi sông được gọi là Lancang); 2 đập đang hoạt động và 7 đập được dự trù ở Lào, và 2 đập được dự trù ở Cambodia.  Trong khi Trung Hoa đã xây đập trên sông từ thập niên 1990, nhịp độ phát triển thủy điện ở Lào đã gia tăng trong thập niên vừa qua.

 

Các dự án thủy điện Mekong, trong lịch sử, đã gây cãi nhau ở Thái Lan; cuộc biểu tình trong năm 2020 nầy theo sau việc dân làng Thái nộp đơn kiện chống lại Thỏa thuận Mua Điện của đập Xayaburi của chánh phủ. [Ảnh: International Rivers]

 

Trong năm 2018 và 2019, trong khi đập Xayaburi và Don Sahong đầy tranh cãi đang được xây cất ở Lào, chánh phủ đề nghị xây thêm 4 đập nữa trên dòng chánh ở Pak Beng, Pak Lay, Luang Prabang và Sanakham.  Mỗi tiến trình tham vấn khu vực được tổ chức và thực hiện bởi Ủy hội Sông Mekong (MRC) thành công nhanh chóng, mặc dù lý lẽ cho những đập nầy sau đó bị hủy hoại bởi sự vắng mặt của PPAs hay ngay cả người mua năng lượng.

Vào tháng 2 năm 2018, EGAT loan báo rằng quyết định để ký kết một PPA cho đập Pak Beng được đề nghị được hoãn cho đến khi việc duyệt xét đang diễn ra của PDP Thái Lan hoàn tất.  Nhưng trong tháng 11 năm 2021, Ủy ban Chánh sách Năng lượng Thái Lan (NEPC) đồng ý mua điện từ các đập Pak Beng, Pak Lay và Luang Prabang đang xây cất; từ đó EGAT ký kết PPAs cho đập Lung Prabang và Pak Lay.

Nhìn kỹ các PPAs và thành phần năng lượng Thái nêu lên vài câu hỏi quan trọng: Những đầu tư của Thái trong thủy điện Mekong có được biện minh hay không, về mặt cần thiết và hợp lý?  Và thành phần năng lượng có đang trốn tránh trách nhiệm cho những hậu quả môi trường tiêu cực của việc đầu tư của họ?

Tham vấn và giảm nhẹ: chỉ là con dấu?

Lo ngại chung quanh những ảnh hưởng môi trường và kinh tế của các đập Mekong từ lâu đã được xã hội dân sự làm nổi bật.  Họ cũng bày tỏ qua Thủ tục Thông báo, Tham vấn Trước và Thỏa thuận (PNPCA) của MRC, một tiến trình tham vấn và lượng định dài 6 tháng mà bất cứ đập thủy điện được đề nghị nào trên dòng chánh của sông phải trải qua.  Theo đó, chánh phủ Lào khởi động 6 PNPCAs riêng biệt cho các đập Xayaburi, Don Sahong, Pak Beng, Pak Lay, Luang Prabang và Sanakham.

Những giá trị của tiến trình PNPCA gồm có làm cho tài liệu của dự án chẳng hạn như các phúc trình Đánh giá Ảnh hưởng Môi trường (EIA) được công bố.  Trong trường hợp của đập Xayaburi trên dòng chánh Mekong ở thượng Lào, PNPCA của nó cũng đưa đến việc tái thiết kế trị giá 19,4 tỉ baht (554 triệu USD) cho thang cá của đập.  Điều nầy được thực hiện để đáp ứng các lo ngại rằng đập, bắt đầu hoạt động trong năm 2019, sẽ tạo một chướng ngại cho việc di chuyển của cá.

Mặc dù vậy, tiến trình PNPCA đã bị xã hội dân sự Thái chỉ trích như một công việc “đóng dấu cao su” vô nghĩa: mặc dù những lo ngại còn tồn tại chung quanh việc đại diện của địa phương không thích hợp, phẩm chất kém của EIAs, và thiếu sự hiểu biết các ảnh hưởng xuyên biên giới của các dự án đập, chánh phủ Lào vẫn tiến hành việc xây cất.

Đầu tư vào năng lượng mà Thái Lan không cần

Thái Lan không nhất thiết cần phải nhập cảng thêm năng lượng, nhưng thường thường các thỏa thuận PPA bất công và mờ ám tiếp tục được ký kết cho các dự án thủy điện ở Lào.  Các nhà nghiên cứu đã nêu lên việc độc quyền của EGAT trong việc sản xuất và phân phối điện ở Thái Lan, tạo nên một xu hướng đầu tư quá nhiều vào các dự án năng lượng.  Điều nầy do hệ thống chi phí cộng thuế của EGAT, bảo đảm rằng cơ quan kiếm được thu nhập dựa trên số điện bán được, và cho phép EGAT chuyển chi phí của đầu tư quá nhiều cho người tiêu thụ.

Ngoài ra, mặc dù Lào bán điện sang Thái Lan với giá 0,05 USD/kWh, trong mùa khô Lào nhập cảng điện từ Thái Lan với giá gần gấp đôi 0,11 USD/kWh.  Các đập thủy điện Mekong được ca ngợi là cần thiết để đáp ứng nhu cầu năng lượng của Thái Lan và các mục tiêu phát triển kinh tế của chánh phủ Lào.  Dù sao đi nữa, các câu hỏi vẫn còn về việc làm thế nào có thể trải rộng những lợi ích nầy qua những sắp xếp bất công như thế.

Thiếu trách nhiệm trong việc quy hoạch năng lượng

PPA cho Xayaburi – đập đầu tiên được xây cất trên dòng chánh của hạ lưu sông Mekong, được xây và tài trợ bời các thực thể Thái – minh họa những lo ngại chung quanh tính hợp lý của những thỏa thuận nầy và thiếu ý kiến của xã hội dân sự.

Vào tháng 8 năm 2012, 37 dân làng Thái nộp một đơn kiện mốc ngoặt kiện 5 thực thể chánh phủ Thái, trích dẫn những lo ngại đối với những ảnh hưởng của đập đến sông và cuộc sống.  Những thực thể đó gồm có EGAT, vì thế thách thức giá trị của Xayaburi PPA và tính chính thống của việc chấp nhận của nội các Thái.  Vụ kiện cuối cùng bị bác trong tháng 8 năm 2022, trên cơ sở là PPA “không có ảnh hưởng trực tiếp và rõ ràng đối với môi trường và người dân” và “các bị cáo đã tuân theo và thi hành dúng các thủ tục [PNPCA]”.

Mặc dù điều nầy đã xảy ra, một duyệt xét độc lập của PPA cho đập Xayaburi bởi nhà nghiên cứu và phân tích năng lượng Ashwini Chitnis được công bố trong năm 2013.  Được ủy nhiệm bởi NGO International Rivers (Sông ngòi Quốc tế), Chitnis lập luận rằng điều khoản của hợp đồng 29 năm đặt chánh phủ Lào vào sự rủi ro và tư thế bất lợi với EGAT.  Theo Chitnis, hợp đồng có tiềm năng ảnh hưởng đến khả năng của Lào để kiểm soát và đáp ứng nhu cầu năng lượng và nguồn nước của họ.

 

Tham gia quy hoạch năng lượng

Quyết định tiến hành đập Xayaburi cho thấy một đứt đoạn quan trọng giữa việc lấy quyết định liên quan đến năng lượng và hậu quả và chi phí của nó đối với đất (và trong nước).  Thành phần năng lượng Thái phần lớn được bảo vệ tránh mang trách nhiệm cho thiệt hại môi trường liên quan đến việc đầu tư của họ.

Tiến trình PNPCA của MRC đã, đến mức độ nào đó, tạo ra những con đường hạn chế cho việc tham gia của quần chúng trong việc lấy quyết định thủy điện Mekong.  Ít nhất, tiến trình đã gia tăng việc xoi mói của quần chúng trong việc phát triển thủy điện Mekong.  Nhưng những cơ hội như thế rất giới hạn để ảnh hưởng thành phần năng lượng.

Thái Lan đã tổ chức các buổi điều trần công khai về PDP của họ từ năm 2007, nhưng thành phần năng lượng của họ phần lớn vẫn có đặc tính của quyền lợi có thế lực.  Điều nầy làm dễ dàng việc thiếu minh bạch, trách nhiệm và kiểm soát và cân bằng trong việc lấy quyết định.

Các cơ hội cho kiểm soát và cân bằng độc lập và tham gia của quần chúng trong thành phần năng lượng của Thái Lan liên hệ với độ cởi mở của không gian dân chủ.  Học giả Bruce Missingham mô tả thập niên 1990s như: “một thập niên của tổ chức nông thôn, vận động và chống đối chánh trị như chưa từng thấy ở Thái Lan.”

Trong thời gian nầy, xã hội dân sự môi trường Thái có một số thành công trong việc thách thức việc xây cất các đập thủy điện lớn của quốc gia trong thập niên 1990s, như được thấy trong cuộc biểu tình của Hội đồng của Người nghèo chống lại đập Pak Mun ở đông bắc.  Và trong năm 2022, Ủy ban Ngoại giao của Hạ viện Thái Lan kêu gọi trì hoãn PPAs cho đập Pak Beng và Sanakham, để đáp lại lời thỉnh cầu của Hệ thống Người dân Mekong Thái. 

Như một phần sau cuộc đảo chánh, Quốc hội được thành lập trong cuộc tổng tuyển cử năm 2019, ủy ban gồm có một MP [member of parliament] cho Đảng Tiến tới (Move Forward Party (MFP)), người ghi nhận rằng các đập không mang lợi cho Thái Lan.  MP cũng nói các cơ quan chánh phủ thích hợp không cung cấp những câu trả lời vừa lòng cho những câu hỏi của EIA.

Cuộc tổng tuyển cử năm nay ở Thái cho thấy cử tri bác bỏ các đảng phái bảo thủ, iên kết với quân đội để dồn phiếu cho MFP theo hướng cải cách, hứa hẹn nhiều chánh sách môi trường tiến bộ.  Tuy nhiên, chánh phủ sắp tới của Thái Lan sẽ gạt MFP ra ngoài lề theo kế hoạch.  Điều này làm cho nó quan trọng hơn bao giờ đối với các tổ chức quốc tế, người cho và quần chúng để nghi vấn về những đường lối quy hoạch năng lượng theo thông lệ ở Thái Lan.

Các tổ chức và những quyền lợi cố thủ không thể được cải cách một cách dễ dàng, nhưng chuyển động nầy trong lịch sử Thái là một cơ hội để cứu xét những con đường phát triển thay thế.  Bao gồm sự tham gia có ý nghĩa của quần chúng vào việc lấy quyết định năng lượng cũng có thể đưa đến kết quả hợp lẽ phải và công bằng hơn.  Làm như thế, Thái Lan có thể bắt cầu sự đứt đoạn thảm khốc giữa thành phần năng lượng và môi trường trong lưu vực sông Mekong, và dẫn đường cho việc phát triển khả chấp trong khu vực.

 

 

 

CÁC THỎA THUẬN MUA ĐIỆN ĐƯỢC CHẤP THUẬN CHO ĐẬP LUANG PRABANG VÀ PAK LAY TRÊN MEKONG GIỮA NHỮNG NỖ LỰC CỦA ĐỊA PHƯƠNG TÌM “QUYỀN PHÁP LÝ” ĐỂ BẢO VỆ SÔNG TỐT HƠN

(Power purchase delas endorsed for Luang Prabang and Pak Lay dams on the Mekong amid local’s bids to seek “legal rights” for better protection of the river)

 

Bangkok Tribune – Bình Yên Đông lược dịch

June 25, 2022

 

Vị trí đập Luang Prabang nhìn từ trên không. [Ảnh: MRC]

 

Việc chấp thuận thu hút sự chỉ trích mạnh mẽ của các cộng đồng ven sông, họ lập tức kêu gọi một cuộc điều tra về quyết định của chánh phủ với lo ngại cho những ảnh hưởng xuyên biên giới

Ủy ban Chánh sách Năng lượng Quốc gia, do Thủ tướng là Tướng Prayut Chan-o-cha làm chủ tịch, hôm Thứ Tư được báo cáo và thừa nhận nội dung cốt lõi của bản thảo các thỏa thuận Mua Điện từ các dự án đập Luang Prabang và Pak Lay nằm trên Mekong trong phiên họp thứ 4^th trong năm nay.

Các dự án là dự án thứ 4^th và 5^th được đề nghị trên khúc sông nay rõ ràng được tiến hành theo sau việc chấp thuận PPA, sau đập thứ 1^st Xayaburi và đập thứ 2^nd Don Sahong, cả hai đã thu hút nhiều tranh cãi về việc được cho là tàn phá hệ sinh thái sông của chúng.

Bộ trưởng Năng lượng và Phó Thủ tướng Supattanapong Punmeechaow nói ủy ban cùng lúc cũng đề cử Cơ quan Phát Điện Thái Lan (EGAT) hoàn tất thương thảo với các nhà phát triển đập.

Các bản thảo cũa PPAs đã được xem xét bởi Hội đồng Nhà nước, ông nói thêm, nếu có bất kỳ sửa đổi kể cả thời biểu công việc cũng như “các mốc” liên quan đến việc phân phối điện mà không có thỏa hiệp về giá mua được đồng ý, hội đồng của tổ chức có thể lấy quyết định về những vấn đề.

Quyết định đối với các thỏa thuận mua điện được thực hiện bởi ủy ban cùng với các quyết định quan trọng khác gồm có việc trì hoãn để đóng cửa một số nhà máy phát điện cũ ở Mae Mo trong tỉnh Lampang để giúp ổn định tình trạng thiếu năng lượng lỏng do nhiều khủng hoảng hiện nay.

Thủ tướng Prayut được trích dẫn nói trong phiên họp rằng ông muốn các cơ quan có lo ngại nhìn đến các nguồn năng lượng thay thế và tái tạo để duy trì nguồn cung cấp năng lượng của quốc gia và “không phải bị thiếu điện” ở trong nước.  Ông chỉ thị cho các cơ quan không gây ra tác động chống lại chánh sách của chánh phủ về trung tính carbon trong khi tìm kiếm những nguồn năng lượng như thế.  Những nguồn nầy phải là chủ đề của những theo đuổi và nghiên cứu nghiêm chỉnh cho tiềm năng của chúng, ông được trích lời.  Thủy điện được ủy ban xem như một trong số các nguồn năng lượng như thế, theo tài liệu của phiên họp trong quá khứ.

Trong phiên họp vừa qua trong tháng 5, ủy ban cũng thừa nhận bản thảo PPA cho dự án đập Pak Beng, dự án thứ 3^rd trong danh sách, bị chống đối mạnh mẽ bởi các cộng đồng ven sông ở miền bắc vì ở tương đối gần, chỉ cách biên giới Thái-Lào khoảng 100 km trong tỉnh Chiang Rai.  Không có chỉ định để ký kết thỏa thuận được báo cáo.

 

XIN BẤM "READ MORE" ĐỂ ĐỌC TIẾP

TRUNG HOA SỬ DỤNG NHỮNG BÍ MẬT NGUY HIỂM ĐỂ ĐƯỢC LỢI TỐI ĐA

(China leverages dangerous secrets)

Brahma Chellany –Bình Yên Đông lược dịch

Taipei Times – August 13, 2023

 

Cầu tàu ở căn cứ hải quân Ream ở Cambodia. [Ảnh: TheJakartaPost]

 

Ai cũng biết là Trung Hoa có một lực lượng hải quân và tuần duyên lớn nhất trên thế giới – kết quả của việc gia tăng gấp 10 lần kinh phí quân sự kể từ năm 1995 – mà họ dùng để tiến hành chủ thuyết xét lại hiếu chiến.

Nhưng cũng có một số được biết ít hơn – quả thật, mờ ám cao – các chánh sách, dự án và hoạt động hỗ trợ chủ nghĩa bành trướng của Trung Hoa, đặt toàn thể thế giới vào rủi ro.

Từ lâu, Trung Hoa đã có thành tích bành trướng dấu chân chiến lược của mình qua những hành động lén lút mà họ chối bỏ một cách trơ tráo.  Trong năm 2017, họ thiết lập căn cứ quân sự đầu tiên ở hải ngoại ở Djibouti – một quốc gia tí hon trong vùng Sừng Phi Châu và cũng mang nợ của Trung Hoa rất nhiều – trong khi nhấn mạnh rằng họ không có một kế hoạch như thế.

Ngày nay, Trung Hoa đang xây một căn cứ hải quân ở Cambodia, đã cho Beijing (Bắc Kinh) thuê 1/5 bờ biển của nước nầy cùng một số đảo nhỏ.  Cầu tàu gần hoàn tất ở Căn cứ Hải quân Ream do Trung Hoa tài trợ có vẻ tương tự rõ rệt về kích thước và thiết kế của cầu tàu ở căn cứ Djibouti của Trung Hoa.

Trung Hoa nói họ đã đầu tư vào căn cứ, nhưng chỉ có hải quân Cambodia mới được sử dụng.

Trên thực tế, có lẽ hải quân Trung Hoa sẽ dùng cơ sở nầy để tiếp liệu quân sự.  Điều nầy sẽ ủng hộ thêm tư thế của Trung Hoa ở Biển Đông, nơi họ đã xây 7 đảo nhân tạo như những tiền đồn quân sự, cho họ kiểm soát có hiệu quả hành lang quan trọng nầy giữa Thái Bình Dương và Ấn Độ Dương.

Trung Hoa cũng dùng một đường lối bí mật cao cho các dự án đập to lớn trên các sông quốc tế chảy đến các quốc gia khác từ cao nguyên Tây tạng được Trung Hoa sát nhập.  Mặc dù thế giới biết rằng Quốc hội Nhà nước Nhân dân đóng dấu chấp thuận việc xây cất đập lớn nhất thế giới gần biên giới được quân sự hóa nặng nề của Trung Hoa với Ấn Độ trong năm 2021, không có cập nhật được công bố về dự án kể từ đó.

Đập được giả sử sản xuất 3 lần nhiều hơn điện của đập Tam Hiệp (Three Gorges), nhà máy thủy điện lớn nhất thế giới, và Trung Hoa đã xây một đường sắt và xa lộ mới để vận chuyển dụng cụ nặng, vật liệu và công nhân đến vị trí xa xôi của dự án.  Chúng ta chỉ có thể thấy thêm khi việc xây cất đủ xa để nó không còn lẫn tránh hình ảnh vệ tinh thương mại sẵn có.  Vào lúc đó, nó sẽ là chuyện đã rồi.

Trung Hoa sử dụng chiến lược nầy để xây 11 đập khổng lồ trên Mekong, không chỉ để đạt được thế lực địa chánh trị đối với các láng giềng của họ, mà cũng gây nguy hại cho môi trường.  Họ đã trở thánh quốc gia ngăn đập nhiều nhất trên thế giới, với nhiều đập lớn đang hoạt động hơn phần còn lại của thế giới cộng lại.

Ngoài ra, Trung Hoa đang xây cất hay dự trù ít nhất thêm 8 đập chỉ trên Mekong mà thôi.

Mờ ám cũng là một đặc điểm rõ ràng của việc cho vay say sưa đã làm cho Trung Hoa trở thành một chủ nợ tối cao lớn nhất trên thế giới đối với các quốc gia đang phát triển.  Hầu như mỗi món nợ do Trung Hoa cho vay trong thập niên vừa qua đều bao gồm một điều khoản bí mật chung chung bắt buộc nước vay nợ không tiết lộ các điều kiện của món nợ.  Nhiều quốc gia Phi Châu, Á Châu, và Mỹ La tinh đã bị gài bẫy trong một bẫy nợ, khiến họ dễ bị tổn thương cao đối với áp lực của Trung Hoa để theo đuổi những chánh sách thúc đẩy kinh tế và quyền lợi địa chánh trị của Trung Hoa.

Một nghiên cứu cho thấy rằng các hợp đồng nợ cho Trung Hoa “quyền hạn rộng rãi để hủy bỏ các món cho vay hay tăng tốc việc trả nợ nếu họ không đồng ý với các chánh sách cùa người vay nợ.”

Không thể có một minh họa nào về cái giá toàn cầu của sự bí mật của Trung Hoa tốt hơn đại dịch Covid-19.  Nếu chánh phủ Trung Hoa đáp ứng nhanh chóng với bằng chứng của một vi khuẩn chết người mới đã xuất hiện ở Wuhan (Vũ Hán), cảnh báo công chúng và thực hiện các biện pháp kiểm soát, thiệt hại có thể được ngăn chận.

Thay vào đó, Đảng Cộng sản Trung Hoa (CCP) vội vàng đàn áp và làm mất tín nhiệm tin tức về việc bộc phát, lót đường cho đại dịch hoành hành trên toàn thế giới, giết chết gần 7 triệu người và làm xáo trộn vô số đời sống và cuộc sống.  Đến hôm nay, việc gây hoang mang của Trung Hoa đã ngăn cản các nhà khoa học xác nhận các nguồn gốc thực sự của Covid-19, phát xuất từ trung tâm nghiên cứu chánh về siêu vi khuẩn của Trung Hoa.

Lòng mong muốn của Trung Hoa để làm trái với luật lệ, quy định và tiêu chuẩn quốc tế tạo nên vấn đề mờ ám.  Chánh phủ Trung Hoa đã liên tục thất hứa những cam kết quốc tế của họ, gồm có những hứa hẹn để bảo vệ quyền tự trị của Hong Kong và không quân sự hóa các vị trí ở Biển Đông.  Việt vi phạm lén lút sự cam kết của Trung Hoa không thay đổi đơn phương “tình trạng hiện tại (status quo)” của biên giới Himalayas thanh chấp với Ấn Độ đã châm ngòi cho cuộc đối đầu quân sự 3 năm (và còn tiếp tục) giữa 2 quốc gia.

Không có lý do để mong đợi Trung Hoa từ bỏ việc không tuân thủ quy định, cưỡng bức dựa trên nợ nần hay những hoạt động thâm hiểm khác một cách sớm sủa.  Chủ tịch Trung Hoa Xi Jinping (Tập Cận Bình) – người đã tăng cường việc kiểm soát của CCP đối với tin tức, cắt đứt việc tiếp cận của các phân tích viên bên ngoài với dữ kiện kinh tế - đang trên đường để nắm quyền trọn đời, và vẫn nóng lòng để tái uốn nắn trật tự quốc tế cho lợi ích của Trung Hoa.

Đáng ngại là, khao khát rủi ro của Xi có vẻ đang gia tăng.  Điều nầy phản chiếu một phần áp lực thời gian: Xi có vẻ tin rằng Trung Hoa có một cửa cơ hội hẹp để thực hiện ưu việt toàn cầu trước khi các chiều hướng bất thuận lợi, nhân khẩu, kinh tế và địa chánh trị theo kịp nó.

Tuy nhiên, Xi cũng được gây cảm hứng bởi sự thất bại hoàn toàn của cộng đồng quốc tế để áp đặt những hậu quả có ý nghĩa lên Trung Hoa vì thái độ xấu của nó.

Khi Nga phát động việc xâm nhập toàn qui mô vào Ukraine, Trung Hoa ưa chuộng chủ nghĩa cộng thêm từng phần (incrementalism), được làm dễ dàng bằng ẩn mình và lừa dối, để tiến hành nghị trình xét lại của họ.  Điều nầy, cùng với ảnh hưởng kinh tế khủng khiếp, che khuất đáp ứng quyết định của Tây phương.  Đó là lý do tại sao, ngoại trừ sai lầm chiến lược quan trọng của Xi, chủ nghĩa bành trướng sử dụng nhiều hành động nhỏ (salami-slicing) có lẽ kéo dài.

PHI TRƯỜNG, CẢNG MEKONG MỚI Ở LÀO CÓ THỂ CHUYỂN THU NHẬP ĐẾN TRUNG HOA, CÁC VIÊN CHỨC NÓI

(New airport, Mekong port in Laos could divert revenue to China, officials say)

Sidney Khotpanya – Bình Yên Đông lược dịch

RFA Lao – 18 August 2023

 

Sòng bài Blue Shield điều hành bởi Kings Romans Group 

nằm trong đặc khu kinh tế Tam giác Vàng trên bờ sông Mekong năm 2016.

 

Cư dân trong tỉnh Bokeo lo ngại rằng một phi trường và cảng sông Mekong sự trù hoàn tất vào đầu năm tới sẽ chuyển thu nhập thuế quan vào tay người Trung Hoa và mở thêm vùng cho việc buôn lậu và các tội phạm khác mà chánh quyền không thể - hay không muốn – kiểm soát.

Một phúc trình mới của Nhóm Khủng hoảng Quốc tế kêu gọi cho một “đường lối khu vực được phối hợp” – kể cả qua việc thi hành luật lệ và cai quản – để chống lại ảnh hưởng bên ngoài mà các doanh nghiệp lậu có trong đặc khu kinh tế, hay SEZ, Tam giác Vàng ở Bokeo và ngang qua sông trong tiểu bang Shan của Myanmar.

Chánh phủ Lào có thể mất thu nhập thuế quan, thuế và phí nhập cảnh cho các nhà đầu tư Trung Hoa có một chuyển nhượng đất 99 năm ở Bokeo nơi một phi trường và một cảng sông đang được xây cất, theo một viên chức giao thông của Lào, cũng như những người được phỏng vấn trong bài nầy, từ chối được nêu tên vì họ không có quyền nói chuyện với truyền thông.

“Người dân lo ngại về các cảng vì [họ nằm trên đất] được bán cho các nhà đầu tư Trung Hoa,” một viên chức nói với RFA Lao.  “Người dân Lào không được gì từ việc chuyển nhượng.  Dân làng sẽ phải trả tiền để sử dụng những cảng nầy trong tương lai và các viên chức Lào không có quyền để kiểm tra họ.”

SEZ âm u là một trung tâm du lịch và bài bạc phục vụ cho công dân Trung Hoa ở dọc theo sông Mekong nơi Lào, Myanmar và Thái Lan gặp nhau.

Giống như SEZ Yatai Shwe Kokko ở Myanmar, SEZ Tam giác Vàng cũng trở thành một thiên đàng cho các hoạt động tội phạm gồm có mãi dâm, lừa đảo và buôn lậu ma túy.

 

Nhượng quyền kiểm soát các cảng

Chánh phủ Lào sẽ mất thu nhập từ hàng triệu du khách đến thăm Lào qua phi trường và cảng Mekong mới mỗi năm, một viên chức ở Bokeo nói với RFA.

“Hiện nay, du khách vẫn dùng cảng cũ để đi qua sông Mekong, nhưng các nhà đầu tư Trung Hoa đang tái thiết nó thành một cảng mới được kiểm soát bởi SEZ Tam giác Vàng về việc vận chuyển hàng hóa ra vào khu và việc thu phí liên hệ,” ông nói.

Cảng Mekong sẽ được nâng cấp để thích hợp với các tàu hàng 500 tấn từ Trung Hoa đến Lào, cũng như khoảng 150.000 du khách hàng năm – hầu hết là quốc tịch Trung Hoa, ông nói.

Một dân làng ở huyện Ton Pheung, Bokeo nói ông lo ngại về số lượng kiểm soát mà các nhà đầu tư Trung Hoa sẽ có đối với khu vực một khi các cảng được hoàn tất.  Ngoài việc kiểm soát thuế quan, các nhà đầu tư sẽ quy định ai và cái gì có thể ra vào quốc gia qua các cảng, ông nói.

 

Một tấm bảng viết bằng Mandarin và Anh ngữ chào mừng du khách đến SEZ Tam giác Vàng ở phía sau tàu du khách neo dọc theo sông Mekong về phía Lào của Tam giác Vàng trong năm 2019.  [Ảnh: Lillian Suwanrumpha/AFP]

 

“Nếu cảng Mekong [và phi trường] trở thành cảng quốc tế, chủ Trung Hoa sẽ kiểm soát người dân và hàng hóa ra vào những nơi đó,”ông nói.  “Thỉnh thoảng, có cảnh sát Lào hiện diện ở đó nhưng họ không có quyền kiểm soát. Hầu hết cảnh sát Trung Hoa sẽ phụ trách những cảng nầy.”

Một cư dân ở thủ đô Vientiane đả kích chánh phủ Lào đã nhượng đât cho các nhà đầu tư Trung Hoa để xây các cảng quốc tế ở SEZ, gọi hành động là “một sai lầm lớn.”

“Người dân Lào không được lợi gì và sẽ phải mất nhiều hơn là được,” ông nói.  “Các nhà đầu tư làm cái họ muốn mà không phải tham vấn với người dân.”

 

Chống tội phạm và nguyên nhân của nó

SEZ Tam giác Vàng, được quản lý bởi Sòng bài Kings Romans do người Trung Hoa làm chủ, là một phần của chuyển nhượng 3.000 hectares (7.400 acraes) trên đó các nhà đầu tư đã xây khách sạn, nhà hàng, sòng bài, một bệnh viện, chợ và hãnh xưởng.

Được mô tả như một thuộc địa của Trung Hoa trên thực tế, các doanh nghiệp trong SEZ, được thành lập vào năm 2007, được miễn trừ hầu hết các quy định kinh tế cấp quốc gia, và thường được miễn thuế và được cai quản bởi những luật lệ lao động khác.

Nhiều người Lào trẻ nghèo từ các tỉnh khác và người ngoại quốc được hứa hẹn công ăn việc làm có lợi cuối cùng trái với điều mong muốn ở những nơi như Sòng bài Kings Romans bởi những băng đảng buôn lậu khai thác họ bằng đe dọa bạo lực.  Trong năm 2018, chánh phủ Hoa Kỳ cấm vận tài phiệt Trung Hoa nói sẽ điều hành đặc khu kinh tế như người cầm đầu hệ thống buôn lậu.

Hôm Thứ Sáu, Nhóm Khủng hoảng Quốc tế có trụ sở ở Washington kêu gọi giải quyết tội phạm trong SEZ  và ngang sông Mekong ở tiểu bang Shan của Myanmar “một ưu tiên chánh trị hàng đầu.”

“Kích thước lớn lao của doanh nghiệp trái phép, làm thấp đi kinh tế hợp pháp của tiểu bang Shan và thượng Lào, có nghĩa họ có một ảnh hưởng địa phương lớn lao, cố thủ tham nhũng, làm suy yếu các tổ chức cai quản và gây thiệt hại cho sự gắn bó cộng đồng trong cả 2 nơi nầy,” nhóm cho biết trong một phúc trình.

“Những hệ thống tội phạm liên quan có liên lạc khu vực – trong một số trướng hợp – toàn cầu và có thể chuyển nhanh chóng từ một phạm vi quyền hạn nầy đến một phạm vi khác để tối thiểu hóa rủi ro cho việc điều hành của họ.  Một đường lối khu vực có phối hợp vì thế rất quan trọng để đương đầu với họ,” phúc trình cho biết.

Nhưng phúc trình công nhận rằng cạnh tranh địa chánh trị giữa Trung Hoa và Hoa Kỳ “gây phức tạp cho việc phối hợp,” trong khi các quốc gia khu vực “tiếp tục tùy thuộc nặng nề vào những đáp ứng công lý đơn phương” với những vấn đề ở trong vùng.

Mặc dù một an ninh thông thường hay đường lối cảnh sát “chữa trị ngay những triệu chứng,” Nhóm Khủng hoảng kêu gọi chánh quyền cũng làm việc để giải quyết những nguyên nhân căn bản của tội phạm trong các đặc khu, “gồm có cai quản yếu kém và tham nhũng lan tràn, đó là chưa kể đến việc sẵn lòng hay mong muốn của một số phạm vi quyền hạn để ve vãn những đầu tư bất hợp pháp.”

 

ĐẬP TRÊN SÔNG MEKONG CỦA TRUNG HOA ĐƯỢC CHO LÀ LÀM CHO KINH TẾ Ở ĐÔNG NAM Á TỒI TỆ TRONG LÚC HẠN HÁN

(Chiana’s Mekong River Dams Expected to Worsen Southeat Asian Economies During Drought)

Buasawan Simmala and Christy Lee – Bình Yên Đông lược dịch

VOA – August 4, 2023

 

Đập Dachaoshan (Đại Chiếu Sơn) trên thượng lưu sông Mekong được chụp ở Dachaoshan, 

tỉnh Yunnan (Vân Nam), Trung Hoa.

 

WASHINGTON – Một trận hạn hán nghiêm trọng cùng với các đập của Trung Hoa ngăn chận sông Mekong khi Beijing (Bắc Kinh) hành động để đáp ứng với nhu cầu điện có nghĩa là một trong những con sông hùng vĩ nhất trên thế giới có lẽ phải đối mặt vời tình trạng thiếu nước nghiêm trọng vào mùa hè nầy.

Điều nầy sẽ trực tiếp tạo nên mất an ninh lương thực với năng suất thấp hơn do các vấn đề thủy nông và sụt giảm số phù sa giàu chất dinh dưỡng được Mekong mang đến.

Một cách gián tiếp, dòng nước sụt giảm sẽ ảnh hưởng đến các nền kinh tế của các quốc gia Đông Nam Á (ĐNA) ở hạ lưu, theo các chuyên viên nói rằng việc mất mát thực phẩm từ Mekong sẽ nâng giá và gia tăng đói ăn, làm giảm năng suất của công nhân.

“Các chỉ số khí hậu đề nghị có đợt hạn hán nghiêm trọng đang phát triển trong Mekong,” Brian Eyler, học giả lão thành và giám đốc Chương trình ĐNA của Trung tâm Stimson, nói sau một sự kiện gần đây ở Washington về Mekong.

Sông Mekong là con sông xuyên biên giới lớn thứ 3^rd của Á Châu, trải dài gần 5.000 km từ Trung Hoa qua 6 quốc gia nơi nó là nguồn thực phẩm chánh và phụ cho hàng triệu người.

 

Ly Van Bon, chủ của ao cá Bay Bon nằm trong sông Mekong, cho thấy cá tra đuôi đỏ trong ao cá của ông ở Cần Thơ, thủ phủ khu vực Mekong, Việt Nam, ngày 25 tháng 5 năm 2022.

Lề lối thời tiết El Nino đang phát triển trong mùa hè nầy được cho là sẽ làm giảm mưa, gây ra hạn hán nghiêm trọng và lớn lao làm giảm mực nước trong Mekong, theo các chuyên viên ở Trung tâm Stimson, trình bày việc đánh giá tình trạng sông hồi tháng qua.

Tình hình được cho là sẽ gia tăng bởi cách mà Trung Hoa sử dụng 11 đập của họ trên các nhánh thượng lưu của Mekong.

Trung Hoa lấy “nước ra khỏi sông trong mùa mưa và rồi trả trở lại trong mùa khô để sản xuất thủy điện,” Eyler nói.  “Điều đó làm gia tăng loại tình trạng hạn hán đang hình thành hiện nay.”

Ông nói thêm rằng Trung Hoa “cần phải công nhận rằng đòng chảy trong mùa mưa cần được vững chắc, và cho đến nay, Trung Hoa bác bỏ điều nầy.”

Trung Hoa đã lặp đi lặp lại lề lối từ nhiều năm.  Trong năm 2020, các đập của Trung Hoa lấy đi “rất nhiều nước” có thể được và giữ 10% nước từ Mekong, làm giảm dòng chảy của sông ở hạ lưu trong mùa mưa, Eyler nói.

Phát ngôn viên Tòa Đại sứ Trung Hoa Liu Pengyu ở Washington nới với Dịch vụ Triều Tiên của VOA hôm Thứ Năm rằng không có tin tức đặc biệt để chia sẻ về tình hình của mùa hè nầy.  Nhưng ông đã lưu ý rằng trong quá khứ, “cộng đồng khoa học quốc tế và Ủy hội Sông Mekong (MRC) đã phán quyết công bằng về vai trò của các đập trên thượng lưu của sông Lancang.”

 

Lãnh đạo từ Cambodia, Lào, Thái Lan và Việt Nam nắm tay trong buổi lễ khai mạc Thượng đỉnh Ủy hội Sông Mekong ở Hua Hin, 

5 tháng 4 năm 2010.

 

Trung Hoa gọi sông Mekong là Lancang.

Pengyu tiếp tục, “MRC đã công nhận trong phúc trình của họ rằng chuỗi hồ chứa trên sông Lancang chứa nước trong mùa mưa để dùng sau trong mùa khô, giúp duy trì dòng chảy đều đặn của Mekong.”  Ông nói thêm rằng Beijing đã cung cấp “tin tức thủy học quanh năm” về sông và thực hiện “những đóng góp để chia sẻ nguồn nước.”

MRC, một tổ chức liên chánh phủ khuyến khích hợp tác giữa các quốc gia Cambodia, Lào, Thái Lan và Việt Nam để quản lý nguồn nước dọc theo Mekong, đã mời Trung Hoa tham gia vào ủy hội, theo Anoulak Kittihoun, ngưởi cầm đầu văn phòng MRC.

“Chúng tôi đã mở rộng để Trung Hoa và Myanmar tham gia [ủy hội] từ lâu,” nhưng “họ vẫn không muốn tham gia,” Kittihoun nói.  “Họ nói họ đã gia tăng hợp tác.”

Kittihoun nói 2 quốc gia là đối tác đối thoại từ năm 1996 và đã tham dự vào việc thảo luận, các nghiên cứu hỗn hợp, các hội thảo công tác kỹ thuật và trao đổi cá nhân “để gia tăng sự hiểu biết giữa các quốc gia thượng và hạ lưu.”

Tuy nhiên, ông nói thêm, “Hầu hết các quốc gia ở thượng lưu có khuynh hướng có các quan điểm khác với các quốc gia ở hạ lưu về việc quản lý sông…  Nếu chúng ta nói về bắt buộc hay luật lệ, nó là một quan điểm khác.”

Hai đập lớn nhất của Trung Hoa, Xiaowan (Tiểu Loan) và Nuozhadu (Nọa Trát Độ), cả hai đều ở tây nam tỉnh Yunnan (Vân Nam), giữ nhiều nước hơn 53 đập được theo dõi bởi Theo dõi Đập Mekong (MDM), mà Eyler là người đồng cầm đầu.  Có 430 đập, 11 ở Trung Hoa, dọc theo toàn thể sông Mekong.

Một phụ nữ mua cá từ các lái buôn gần sông Mekong ở Phnom Penh ngày 4 tháng 1 năm 2023.

 

Sông rộng ra và chảy nhanh khi có nhiều mưa trong mùa mưa, từ tháng 6 đến tháng 11.  Nó thu nhỏ lại trong mùa khô từ tháng 12 đến tháng 5.

Khi có hạn hán, các đập của Trung Hoa chắn ngang sông làm cho tình trạng ở hạ lưu thêm tồi tệ, gây mất an ninh lương thực cho gần 60 triệu người trong các quốc gia như Cambodia, Lào, Thái Lan và Việt Nam dựa vào sông để có nông nghiệp và thủy sản.

Cambodia tùy thuộc nặng nề vào thủy sản trong Hạ Lưu vực sông Mekong để có chất đạm, và Việt Nam sản xuất khoảng 50% số gạo của quốc gia với nước ở Đồng bằng sông Cửu Long.

 

Một nông dân chuẩn bị một thữa ruộng trong tình Sóc Trăng ở ĐBSCL,

Việt Nam ngày 25 tháng 5 năm 2022.

 

Giá gạo của Thái và Việt Nam tăng vụt trong tháng 7 với hạn hán được mong đợi và sự gia tăng trong nhu cầu gạo toàn cầu.  Thái Lan và Việt Nam là quốc gia xuất cảng gạo lớn thứ 2^nd – và thứ 3^rd – sau Ấn Độ.

“Nếu có khủng hoảng an ninh lương thực, thì kỹ nghệ cũng thiệt hại như nhân công,” Eyler nói.  “Nếu không có thực phẩm trên bàn, thì anh không thể tăng trưởng kinh tế.  An ninh nước là một chuyện, nhưng nước chống đỡ cho an ninh lương thực của các quốc gia nầy.  Và [nếu] người dân bị đói, thì có cơ hội nào để tăng trưởng kinh tế?”

Từ khi có đại dịch, tăng trưởng kinh tế của một số quốc gia ĐNA đã trở thành một nơi thay thế hấp dẫn cho những hệ thống chuỗi cung cấp ở Trung Hoa hiện nay.

 

Đồng bằng sông Cửu Long bị sạt lở nghiêm trọng do cát tặc

 

Lê Thiệt /SGN
20/8/2023

 

Sạt lở bờ sông đe dọa tính mạng, tài sản người dân tại Thị xã Giá Rai, tỉnh Bạc Liêu.

Ảnh: Lao Động

 

Ngày 20 Tháng Tám, Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn tỉnh Bạc Liêu cho biết, chỉ tính 3 năm gần đây, toàn tỉnh đã xảy ra 35 vụ sạt lở nhiều khu vực dân cư dọc tuyến sông Bạc Liêu – Cà Mau, “nuốt chửng” gần 200 căn nhà. Thiệt hại ước tính gần 23 tỷ đồng. Theo báo Lao Động, để hạn chế thiệt hại do sạt lở gây ra, tỉnh Bạc Liêu cần đến 3.400 tỷ đồng (hơn 142 triệu đôla Mỹ) để đầu tư xây dựng các công trình chống sạt lở cấp bách. Đó là chưa kể các công trình di dân tái định cư tại vùng sạt lở đến nơi an toàn. Thị xã Giá Rai là nơi có nhiều điểm bị sạt lở nghiêm trọng, đã cuốn theo một số công trình, nhà cửa của các hộ dân xuống lòng sông. UBND xã khuyến cáo người dân nên di dời khỏi khu vực sạt lở nguy hiểm, để bảo đảm an toàn tính mạng và tài sản. Tuy nhiên hầu hết người dân sinh sống nơi đây đều khó khăn, không có đất nơi khác nên họ chẳng biết di dời đi đâu. Việc này cũng nằm ngoài khả năng và trách nhiệm của chính quyền xã.

Nguyên nhân gây sạt lở mà ai cũng biết, đó là nạn cát tặc đã hoành hành ở các con sông vùng Đồng bằng Sông Cửu Long hàng chục năm nay. Có người nói bọn cát tặc như con rắn 9 đầu trong thần thoại, cứ chặt đầu này, nó mọc đầu khác. Cách hình dung đó nói lên sự bất lực của chính quyền, tuy nhiên, nhiều người lại cho rằng chính quyền địa phương là 1 trong 9 cái đầu rắn đó.

 

Sạt lở bờ sông Trà Ôn – một nhánh của sông Hậu tại huyện Trà Ôn, tỉnh Vĩnh Long làm 8 nhà dân bị kéo xuống sông – Ảnh: Tiền Phong

 

Một luật sư nhận định rằng, nói chính quyền “buông lỏng kỷ cương”, hay “không có biện pháp hữu hiệu” ngăn chặn nạn cát tặc là nói “trớ” đi nguyên nhân thật. Nhiều người dân cho biết khi họ phát hiện cát tặc lộng hành, gọi điện cho chính quyền địa phương, thì bọn cát tặc lẳng lặng rời đi, rồi công an xã, huyện mới tới. Y như chúng được thông báo “lánh mặt” trước vậy. Khi lực lượng công an xã rút về, chúng quay trở lại tiếp tục hút cát, như không có gì xảy ra. Điều này chỉ có thể giải thích rằng, bọn cát tặc đã “bắt tay ăn chia” với công an, UBND xã, huyện, làm cạn kiệt nguồn cát. Thế thì sạt lở là điều tất yếu xảy ra. Thêm nữa, hiện nay tuyến cao tốc Bắc – Nam đoạn qua khu vực Đồng bằng sông Cửu Long đang thiếu cát đắp nền làm ảnh hưởng tiến độ. Chính quyền trung ương đã cho phép khai thác cát trên sông Tiền, sông Hậu để làm cao tốc. Theo ý kiến của các nhà khoa học, nếu tiếp tục khai thác cát trên sông Tiền, sông Hậu sẽ làm trầm trọng sạt lở và sụt lún ở Đồng bằng sông Cửu Long. Do đó, không chỉ Bạc Liêu mới cần 3.400 tỷ đồng để chống sạt lở, mà các tỉnh Đồng bằng sông Cửu Long đều cần, nên con số có thể lên đến hàng chục ngàn tỷ đồng (!?) Có người ví chuyện cát tặc, khai thác cát làm cao tốc, rồi sạt lở, như chuyện con rắn đói quá ăn đuôi của nó. Rồi có một ngày, cả khu vực dân cư rộng lớn này sẽ đổ sụp xuống lòng sông, mang theo nhiều đô thị trù phú. Sẽ có nhiều người dân chết rồi mà vẫn không biết tại sao mình phải chết!