LÀO YÊU CẦU ASEAN GIÚP ĐỠ CHO MEKONG

(Laos seeks Asean's help with Mekong)

Poramet Tangsathaporn – Bình Yên Đông lược dịch

Bangkok Post – 19 September 2024

 

Vientiane: Lào đang thúc giục ASEAN và các bên liên hệ khác hợp lực để giải quyết vấn đề nguồn nước sông Mekong và những vấn đề môi trường trong khi khu vực vẫn còn đối mặt thêm với lũ lụt.

Phát biểu trong lễ khai mạc “Đối thoại An ninh Nước ASEAN-MRC lần thứ 2^nd” giữa các quốc gia thành viên ASEAN, các quốc gia sông Mekong và các đối tác phát triển để thảo luận về an ninh nước hôm Thứ Tư, Saleumxay Kommasith, Phó Thủ tướng kiêm Ngoại trưởng Lào, nói sông Mekong là nền tảng của cuộc sống của người dân ở lục địa Đông Nam Á (ĐNA).

Nó là nguồn sản xuất lương thực, năng lượng và mậu dịch và thương mại.

Ông nói sông Mekong góp phần vào an ninh lương thưc của khu vực bằng cách cung cấp 2,6 triệu tấn cá mỗi năm và nuôi dưỡng lưu vực.

Nhưng mặc dù tài nguyên thiên nhiên phong phú, sông Mekong đã đối mặt với những thách thức vì thay đổi khí hậu cũng như phát triển và tăng trưởng nhanh chóng dọc theo sông, đang tạo nên áp lực ngày càng tăng lên thủy lộ và môi trường.

Thí dụ, ngưởi dân sống dọc theo sông đã chứng kiến mực nước dâng lên do mưa lớn châm ngòi bởi bão Yagi làm ngập nhiều vùng trên khắp lưu vực Mekong và phá hủy cuộc sống, tài sản và sản phẩm văn hóa của người dân, ông Saleumxay nói với diễn đàn.

Được tổ chức dưới chủ đề “Đầu tư Khả chấp cho Bảo đảm Nước, Nối kết và Chịu đựng ĐNA”.

Ông Saleumxay nói một hiện tượng như thế kêu gọi hành động cấp bách cho an ninh nươc và những biện pháp cải thiện việc quản lý tai họa và rủi ro và những cơ chế cảnh báo sớm cũng như một mức chuẩn bị cao.

Ông nói ASEAN-MRC phải đóng một vai trò trọng tâm trong việc hỗ trợ ngăn ngừa tai họa và cai quản nước giữa các quốc gia thành viên, và bảo vệ các cộng đồng trong lưu vực.

MRC có tiến trình tham vấn trước về dự án thủy điện dọc theo sông Mekong, và nó là một cơ chế cốt lõi để chia sẻ dữ kiện và tin tức công khai, và thông báo trước giữa các quốc gia thành viên.

“Trong bối cảnh nầy, chúng ta cần hợp lực trong việc tăng cường sự cộng tác và phối hợp của chúng ta để cân bằng tăng trưởng kinh tế và những thách thức môi trường.  Hợp tác bên trong và bên ngoài Mekong là chìa khóa để sử dụng và quản lý khả chấp nguồn nước,” ông nói thêm.

“Chúng ta hãy tiếp tục làm việc với nhau để tiến đến bảo đảm nước chịu đựng ASEAN.”

Bounkham Vorachit, Bộ trưởng Tài nguyên và Môi trường Lào, chủ tịch của Ủy ban Mekong Quốc gia Lào và chủ tịch Hội đồng MRC 2024, nói trong phát biểu của ông rằng sông Mekong là một nguồn vô cùng quan trọng của năng lượng – phần lớn thủy điện và mặt trời, gió và bơm dự trữ  gần đây – duy trì việc phát triển của các quốc gia.  Ngoài vai trò sản xuất năng lượng, sông và lưu vực của nó còn hỗ trợ hàng triệu cuộc sống qua nông nghiệp, thủy sản và giao thông.

Nhưng ông Bounkham nói người dân sống dọc theo sông Mekong dễ tổn thương với tai họa liên quan đến khí hậu, với bão gia tăng thường xuyên và những sự kiện thời tiết cực đoan do thay đổi khí hậu, đưa đến nhiều lũ lụt và hạn hán và tạo rủi ro cho khu vực.

 

Mekong Dam Monitor (Update for September 23 - 29, 2024)

 

Update for September 23-29

Notable changes on the Mekong in the last week. Visit the Monitor home for more, including Burmese, 中文, Khmer, ພາສາລາວ, ไทย, and Tiếng Việt translation.

SPOTLIGHT Mekong Floodpulse ignites in late September. Over the most recent two weeks, the Mekong Floodpulse has significantly expanded as Typhoon Yagi’s floodwaters combined with precipitation over Cambodia and Vietnam’s Mekong Delta. The Tonle Sap is now on track for a normal expansion in October assuming normal weather patterns. Typically the expansion peaks in September and stays at peak for one month or more. A robust floodpulse drives the productivity of fisheries throughout the Mekong Basin (especially in Cambodia) and provides freshwater for agricultural production in Vietnam long into the dry season.

IMAGE OF THE WEEK Theun Hinboun Expansion Reservoir Fills Significantly in September The Theun Hinboun Expansion reservoir rose by over 10 meters in September, increasing its volume by 1 billion cubic meters. Dams throughout Laos are now estimated to be at 85% reservoir volume capacity, restoring their reservoirs with runoff from major precipitation events like Typhoon Yagi.

Where is the water? A huge net restriction of 3.2 billion cubic meters was observed last week across 18 dams we monitor. The largest restrictions came from Xiaowan (CHN, 529 million cubic meters and now 100% full), Nuozhadu (CHN, 154 million cubic meters), Nam Ngum 2 (LAO, 501 million cubic meters), Nam Ngum 1 (LAO, 117 million cubic meters), Nam Theun 2 (LAO, 462 million cubic meters), Theun Hinboun Expansion (LAO, 524 million cubic meters), Ubol Ratana (THA, 501 million cubic meters), Nam Kong 1 (LAO, 117 million cubic meters), Plei Krong (VNM, 134 million cubic meters), Lower Sesan 2 (CAM), 136 million cubic meters). Currently reservoir levels throughout the Mekong are the highest in three years.

Most Impactful Dams

River Levels River levels throughout the basin are trending downward. From Chiang Saen to Vientiane, river levels are now below normal while from Nakhon Phanom to Stung Treng river levels are still significantly above normal. The Tonle Sap River level remains about one meter below normal and is starting to trend downward.

Chiang Saen Gauge Stung Treng Gauge

Weather & Wetness Most of the upper basin was drier and warmer than normal, and these warm temperatures are reducing the snowpack which typically feeds the river in the dry season. The warm dry weather extended into northern Laos and northeast Thailand, as well as northern Cambodia. Southern Cambodia and Vietnam’s Mekong Delta were wetter than normal for this time of year.

Mekong Dam Monitor in the News The Mekong Dam Monitor team hosted a capacity building workshop at Chiang Mai University to build remote sensing skills and address calls for more data driven approaches to transboundary issues. Learn more here.

Nguyễn Xuân Thọ - Cơn bão Yagi và việc trồng vườn rừng

19/9/2024

 

Cơn bão Yagi không những chỉ tạo ra những tổn thất về người và của, mà còn chỉ ra nhiều khuyết tật trong sinh hoạt xã hội. Từ những chuyện phê phán bóc mẽ nhau “Làm Màu”, “Phông Bạt”, “Diễn”, đến những bức ảnh được photoshoped, những bản sao kê người quyên góp vi phạm miền riêng tư hoặc những lời dạy bảo nhau mang nặng mùi đạo đức.

Tôi không tham gia vào tất cả những chuyện ong ve trên đây, mà chỉ muốn nói đến trách nhiệm của mỗi con người chúng ta trước thảm họa thiên nhiên. Bởi vì mưa bão, hồng thủy, động đất, núi lửa là các hiện tượng tự nhiên, chúng xảy ra từ khi con người chưa xuất hiện trên trái đất này và sẽ còn xảy ra mãi mãi.

Người cổ đại đã bắt đầu khai thác tài nguyên, rồi tạo ra chiến tranh và tàn phá trái đất. Nhưng sức tàn phá của họ không chạm nổi đến móng tay năng lực phục hồi của thiên nhiên. Từ khi công nghiệp hóa thì câu chuyện bắt đầu thay đổi và sau khi toàn cầu hóa đầu những năm 1990 thì sức phá hoại của con người tăng vọt. Lượng cây trồng mới mọc ra không còn bù lại lượng gỗ bị khai thác, lượng oxy do thiên nhiên tạo ra không bù lại được lượng carbon bị tung lên trời. Thiên nhiên không thể làm sạch được lượng nước nhiễm độc bị đổ ra sông, ra biển. Năm 2024 này người ta tính ra rằng đến ngày 30.07 thì loài người đã xài hết số tài nguyên cho phép. Năm 2023 mốc này còn nằm trong tháng Tám.

Như vậy có thể hiểu là trong sức tàn phá của cơn bão Yagi lần này có rất nhiều đóng góp của con người, chứ không thể nhơn nhơn nói rằng: Năm 1971 cũng lụt to như vậy mà hồi đó đâu đã công nghiệp hóa.

Lẽ ra phải nhận thức rằng:

Năm 1971 Việt Nam vẫn là một nước nông nghiệp lạc hậu, rừng xanh vẫn phủ kín 45% diện tích Miền Bắc. Nhưng khi tai họa thiên nhiên xảy ra, nếu nước ta khi đó giàu mạnh hơn, hai miền không có chiến tranh với nhau thì thiệt hại về người và của sẽ giảm đi. (Cần phải nói thêm rằng năm 1971 xã hội dân sự ở Miền Nam có vận động quyên góp cứu trợ đồng bào Miền Bắc. Kết quả thế nào thì không rõ).

Còn ngày nay, cũng hiện tượng thiên nhiên đó, nhưng người ta thấy ngay vai trò của con người trong hoàn cảnh mới. Vụ sập cầu Phong Châu tuy chưa có kết luận cuối cùng về nguyên nhân, nhưng đã có những cáo buộc về nạn hút cát, về những quy định tải trọng, bảo dưỡng cầu. Đó là việc nhãn tiền. Nhưng có những việc không phải ai cũng ý thức được.

Vài năm trước khi tôi kêu gọi quyên góp giúp bà con xã Cao Quảng trồng vườn rừng, không phải người thân, bạn bè nào cũng ủng hộ. [1]

Có nhiều người thân hờ hững, có bạn còn khuyên tôi không nên làm, có đại gia tìm các thoái thác. Khi thảm họa Yagi xảy ra, tôi thấy những người này mủi lòng. Đó là tình cảm chính đáng mà tôi rất trân trọng. Nhưng giá như chúng ta cùng nghĩ xa hơn chút.

Mưa lũ là tai họa khủng khiếp và sạt lở đất là hậu quả của mưa lũ. Ai cũng biết là cả lũ lụt và sạt lở đất đều liên quan đến phá rừng.

Việt Nam có diện tích là 330.000 km², tức là rộng 33 triệu hecta. Diện tích này được rừng phủ tới 60%. Công cuộc khai thác thực dân của Pháp đã đưa diện tích rừng Việt Nam sau 1945 còn khoảng 15 triệu ha (còn 43%). Theo Tổng cục Lâm nghiệp thì sau 30 năm chiến tranh, diện tích rừng năm 1975 chỉ còn 9,5 triệu ha. 14 năm hòa bình trong chế độ bao cấp đã thiêu hủy thêm 3 triệu ha, năm 1989 chỉ còn 6,5 triệu ha [2].

Từ khi đổi mới kinh tế, nhà nước giao đất rừng cho nông dân để xóa đói giảm nghèo và phủ xanh diện tích. Kết quả thật là ngoạn mục. Theo Vietnam Plus thì đến hết 2023, tỷ lệ che phủ rừng toàn quốc đạt 42%, tức là lại đạt hơn 14 triệu ha, gần bằng trước chiến tranh. Con số này chính xác đến mức nào thì tôi không dám bình luận. Nhưng có một con số khiến tôi lo ngại. Đó là diện tích rừng trồng mới khoảng 4,7 triệu ha[3].

Theo tôi biết thì diện tích này được phủ bằng các loại cây công nghiệp mà trong đó chủ yếu là cây keo. Diện tích trồng cây keo trên toàn quốc là 2,5 triệu ha.[4]

Đây là một hiện tượng nguy hiểm. Tuy cây công nghiệp có thể giải quyết nhanh bài toán xóa đói giảm nghèo, tuy diện tích xanh mọc nhanh, người dân trước mắt có thu hoạch, chính quyền có thành tích, nhưng lâm nghiệp đơn canh gây vô vàn tác hại cho hệ sinh thái.

Trên đường từ Đồng Hới, qua Ba Đồn để lên Tuyên Hóa trên lưng chừng dãy Trường Sơn tôi chỉ thấy hai bên đường là rừng keo bạt ngàn. Lợi tức mang đến trước mắt đã khuyến khích nhiều nông dân đốt rừng tự nhiên để trồng keo. Hàng trăm hàng ngàn bài báo ca ngợi lợi ích của cây keo.

Nhưng rừng keo phủ đến đâu, đa dạng sinh học biến mất đến đó. Ai đã vào một khu rừng keo đều cảm thấy một không khí ngột ngạt và nóng bức. Tại sao thì tôi không giải thích được. Lá cây keo rụng xuống đất, không cây cỏ dại nào mọc nổi. Rừng keo chỉ có một tầng và tầng rất cao nên không án sánh nào lọt xuống đất. Thảm thực vật biến mất. Và nếu chúng không tự nhiên biến mất thì sau mỗi vụ thu hoạch, người ta đốt rừng để phá rễ cây keo thì không sinh vật nào sống nổi.

Chim, ong, bướm, côn trùng bỏ đi, đất bị xói mòn, bị bạc màu. Cây keo gây nhiều tác hại cho môi trường:

- Không có thảm thực vật đi kèm, đất bị xói mòn. Khi mưa to gây lở đất, sụt đất.

- Không có thảm thực vật, đất không giữ nước, gây lũ lụt mùa mưa, hạn hán mùa khô.

- Để khai thác gỗ keo, người ta phải làm các con đường cho xe tải lên núi, tạo ra các vụ sạt lở do con người.

- Không phải là cây bản địa nên cây keo dễ bị sâu bệnh tấn công và ở những nơi bị bệnh nặng thì vẫn phải dùng thuốc trừ sâu.

- Đã không chống được lũ lụt, hạn hán, nhưng nguồn nước từ hàng triệu ha rừng keo đổ vào các con sông có nhứng nơi vẫn chứa hóa chất từ phân Nitơ và thuốc trừ sâu. So với rừng tự nhiên thì nguồn nước vẫn bị ô nhiễm.

Chỉ có một số ít nông dân hiểu được những nguy hiểm tiềm tàng của việc trồng keo cũng như trồng rừng đơn canh. Họ đã dũng cảm lội ngược dòng. Họ trồng vườn rừng bằng các loại cây bản địa. Đó là những loại cây đã được khoa học nông nghiệp xác minh là hợp với thổ nhưỡng địa phương. Chúng sẽ không bị sâu bệnh phá hoại và tự sống bằng dinh dưỡng của đất địa phương. Bên cạnh rừng tự nhiên được giao quản lý, họ trồng vườn rừng vì vườn sẽ cho lợi tức để sống hàng ngày. Nhưng nếu chỉ là vườn thì sẽ không đủ đa dạng sinh học để bảo vệ đất đai nên họ làm vườn rừng. Trong đó có hàng trăm loại cây, với đủ các độ cao khác nhau, từ cây cỏ, cây thuốc, cây ăn quả, cây lấy lá, cây lấy gỗ, v.v. và v.v.

Tuy nhiên vì không được công nghiệp bao tiêu và cung cấp giống cây như keo nên họ vất vả hơn bà con khác. Lội ngược dòng là vậy.

Và chúng tôi đã nhảy vào giúp đỡ họ, bằng cả công sức và tiền bạc. Công sức của những người nông dân trong cộng đồng nhỏ bé này vẫn chưa làm cho dòng sông Nan bớt hung dữ trong mùa lụt, chưa làm cho nước của nó bớt đi chất độc, vì trong số hàng trăm hộ của Cao Quảng chỉ có 5-6 hộ đi theo con đường này.

Muối bỏ bể.

Thế giới đang bắt giới công nghiệp trả tiền khí thải vào một quỹ môi trường. Số tiền đó sẽ chi cho các dự án trồng rừng ở các nước nông nghiệp. Việt Nam nằm trong danh sách được nhận tiền, có thể hàng chục tỷ USD. Nhưng diện tích trồng rừng công nghiệp đơn canh sẽ không được công nhận vì chúng hủy hoại đa dạng sinh học.

Trồng vườn rừng là một giải pháp. Và nó còn giúp giảm bớt sức phá hoại của những cơn bão như Yagi.

.

[1] https://www.facebook.com/tho.nguyen.9231/posts/6625478030803547

[2] http://www.tongcuclamnghiep.gov.vn/.../tai-nguyen-rung...

[3] https://www.vietnamplus.vn/cong-bo-hien-trang-rung-2023...

[4} http://goviet.org.vn/.../nguon-cung-go-keo-nguyen-lieu...

 

Vườn ươm 300m² cho đến nay đã cung cấp hai vạn cây giống.

 

Mật ong Cao Quảng lấy từ các đàn ong rừng được bà con nuôi dưỡng. 

Mật ong của anh Nguyễn Sự.

 

Trồng cây bản địa những ngày đầu tiên năm 2020

 

Vườn ươm được che mái để tránh nắng và mưa nguồn.

 

SOURCE:

https://vandoanviet.blogspot.com/2024/09/con-bao-yagi-va-viec-trong-vuon-rung.html#more

GOOGLE's LINK by Lymha:

https://docs.google.com/document/d/1aTXVL-jR7X1rITo4p6sZq08z-sVpC10N/edit?usp=sharing&ouid=103919668344565580052&rtpof=true&sd=true

.

Lymha – Rừng và lũ lụt (Cập nhật tháng 8 năm 2023)

Tháng 1/2017 & Cập nhật tháng 8 năm 2023

GOOGLE's LINK by Lymha:

https://docs.google.com/document/d/1J5bvQbF-utwyWd0WW_aGmlkxRraPzJSx/edit?usp=sharing&ouid=103919668344565580052&rtpof=true&sd=true

.

Trong bản tin ngày 07/8/ 2023 Đài RFA có bài:

Một số hồ thủy điện phía Bắc, miền Trung buộc phải xả lũ; nguy cơ vỡ đập ở Đăk Nông

RFA

07/8/2023

Phần bê tông trên đập Đắk N'Ting bị nứt, gãy do mưa lũ và sạt lở đất. 

LĐO/C.Mai 

Một số hồ thủy điện ở Lai Châu, Huội Quảng, Trung Sơn, Khe Bố, Sông Ba Hạ, Srêpôk 3 và Buôn Kuôp phải xả tràn do lưu lượng nước về các hồ tăng cao. Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) cho truyền thông hay tin trên trong ngày 7/8.

Theo EVN, trong ngày 7/8, Trung tâm Điều độ hệ thống điện Quốc gia (Trung tâm) đã vận hành tăng cao thủy điện, một số hồ thủy điện phải xả tràn...

Đọc ở đây

và Báo Sài Gòn Nhỏ có bài:

Tây Nguyên: Quan chức chiếm rừng của dân như thế nào?

An Vui /SGN
6 tháng 8, 2023

Những cánh rừng thông phòng hộ dọc quốc lộ 28 (Đăk Glong, Đăk Nông) ngày càng bị xâm hại để trồng cà phê, hồ tiêu – Ảnh: Tuổi Trẻ 

 

Theo số liệu công bố tại hội thảo do Bộ Nông nghiệp tổ chức ngày 3 Tháng Sáu 2022 tại Lâm Đồng, trong vòng 15 năm (2005 – 2020) diện tích rừng tự nhiên tại các tỉnh Tây Nguyên đã giảm từ 2.83 triệu ha xuống còn 2.18 triệu ha, tức đã mất tới 650,000ha rừng!

Rừng ở năm tỉnh Tây Nguyên (Kon Tum, Gia Lai, Đăk Lăk, Đăk Nông và Lâm Đồng) mất là do đâu?

Một phần do dân tự chiếm: thống kê hồi năm 2020 của Ban Kinh tế trung ương cho biết có 150,000 người ở các tỉnh Tây Nguyên phá 350,000 ha đất rừng làm nông nghiệp hoặc trồng các cây công nghiệp.

Đọc ở đây

Kính mời quý bạn đọc lại biên khảo về Rừng và Lũ lụt của Lymha – Hà Trung Liêm năm 2017. 

Biên khảo được phổ biến tại trang:

https://mekong-cuulong.blogspot.com/

https://mekong-cuulong.blogspot.com/2017/01/rung-va-lu-lut-by-lymha.html

READ MORE:

https://docs.google.com/document/d/1J5bvQbF-utwyWd0WW_aGmlkxRraPzJSx/edit?pli=1 

.